AKADEM<İ>KTİSAT

 

 

TÜRKİYE EKONOMİSİNİN 2006 YILI İLK YARISINA İLİŞKİN DEĞERLENDİRME

 

 

 

İÇİNDEKİLER:

 

HAVADİS

 

1) REEL KESİM

1-A) BÜYÜME

1-B) SANAYİ

1-C) İSTİHDAM

 

2) FİNANSAL KESİM

2-A) FİYATLAR

2-B) PARASAL GÖSTERGELER

2-C) FİNANSAL YATIRIM ARAÇLARI

 

3) KAMU MALİYESİ KESİMİ

 

4) DIŞ TİCARET KESİMİ

 

BAZI DEĞERLENDİRMELER VE TEKLİFLER

 

 

 

HAVADİS:

            Bu çalışmada, Türkiye’de 2006 yılının ilk yarısında meydana gelen ekonomik gelişmelere ilişkin ayrıntılı sektörel analizler ve değerlendirmeler yapılmaktadır. Çalışma öncesinde, 2006’da Türkiye’de ve dünyada meydana gelen bazı sosyo-ekonomik, siyasî, hukukî ve kültürel nitelikli gelişmeler sıralanmaktadır:

 

·         3 Ocak: Fiyat anlaşmazlığı gerekçesiyle Ukrayna’ya verdiği doğalgazı kesen Rusya, Avrupa’nın baskısı üzerine vanaları açtı.

·         14 Ocak: BM Kalkınma Programı, Kıbrıslı Türkler ile Rumlar arasındaki ekonomik dengesizliği ortadan kaldırmak amacıyla özel bir kalkınma fonu kurdu.

·         15 Ocak: Ölümle sonuçlanan vakalar üzerine, Tarım ve Sağlık Bakanlıkları tarafından kuş gribiyle ilgili çalışmaları yürütmek üzere ‘Kuş Gribi Ulusal Koordinasyon Merkezi’ kuruldu.

·         18 Ocak: İran’ın, nükleer programı sebebiyle Batılı ülkelerle arasında meydana gelen anlaşmazlık, uluslararası piyasalarda petrol fiyatlarının yükselmesine neden oldu.

·         22 Ocak: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da yapan SHP eski Genel Başkanı Aydın Güven Gürkan öldü.

·         23 Ocak: Şişli 2. Asliye Ceza Mahkemesi, Orhan Pamuk hakkında açılan “Türklüğe hakaret” davasını düşürdü.

·         24 Ocak: AİHM, Osman Murat Ülke’nin açtığı davada, bir kişiye zorla askerlik yaptırılmak istenmesinin “kötü muamele” olduğuna karar vererek Türkiye’yi mahkum etti.

·         27 Ocak: Davos’ta düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu’na katılan Başbakan Tayyip Erdoğan, BM Genel Sekreteri Kofi Annan’la bir görüşme yaptı. Annan, Türkiye’nin Kıbrıs Eylem Planı’na olumlu baktığını söyledi.

·         31 Ocak: BM, AB, ABD ve Rusya’dan oluşan Orta Doğu dörtlüsü, İngiltere’nin başkenti Londra’da HAMAS gündemiyle toplandı.

·         31 Ocak: Rusya, Filistin’de kurulması beklenen HAMAS hükûmetiyle çalışmaya hazır olduğunu bildirdi.

·         2 Şubat: Danıştay, TÜPRAŞ’ın %51’lik hissesinin blok satışına ilişkin kararın yürütmesini durdurdu.

·         3 Şubat: Maliye Bakanı Kemal Unakıtan, Galataport ihalesiyle ilgili iptal kararını onayladığını açıkladı.

·         5 Şubat: Trabzon’daki Santa Maria Katolik Kilisesi’nin İtalyan rahibi Andrea Santaro, kilisede vurularak öldürüldü.

·         5 Şubat: Tarihçi-yazar Cemal Kutay, İstanbul’da hayatını kaybetti.

·         7 Şubat: Eski Deniz Kuvvetleri Komutanı Emekli Oramiral İlhami Erdil, haksız kazanç suçundan hapis cezasına çarptırıldı.

·         8 Şubat: Danıştay 2. Dairesi, okul dışında başörtüsü takan öğretmenin terfi etmesini engelleyen bir kararı kabul etti.

·         9 Şubat: İngiltere Dışişleri Bakanı Jack Straw, Rum kesimindeki Tasos Papadopulos yönetiminin mevcut haliyle AB üyesi olmayı hak etmediğini söyledi.

·         9 Şubat: Roma Katolik Kilisesi’nin ruhanî lideri Papa 16. Benedict, Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer’in davetini kabul etti.

·         10 Şubat: Danıştay, YÖK’ün meslek lisesi mezunlarına uygulanacak ÖSS ek puan katsayısının düşürülmesine ilişkin uygulamanın yürürlüğünü durdurdu.

·         10 Şubat: Mehmet Ali Ağca, yeni TCK’daki hükümlerin yeninden incelenmesi sonucu 21 yıl 8 ay hapis cezasına mahkum edildi.

·         11 Şubat: PKK’nın dış ilişkiler eski sorumlusu Kani Yılmaz, Irak’ın Süleymaniye kentinde aracına konan bombanın patlaması sonucu öldü.

·         14 Şubat: ABD, Guantanamo’nun kapatılmasına ilişkin BM uzmanlarınca hazırlanan taslak rapora itiraz etti.

·         15 Şubat: CHP’nin, Maliye Bakanı Kemal Unakıtan hakkında verdiği gensoru önergesinin TBMM’de gündeme alınması, oy çokluğuyla reddedildi.

·         16 Şubat: HAMAS’ın siyasî lideri Halid Meşal ve beraberindeki heyet görüşmelerde bulunmak üzere Ankara’ya geldi.

·         19 Şubat: Almanya’nın Bavyera Eyaleti Başbakanı Edmund Stoiber, Kurtlar Vadisi Irak filminin Almanya’da yasaklanmasını istedi.

·         20 Şubat: Avusturya, Yahudi soykırımının yaşanmadığını savunan İngiliz tarihçi David Irving’i üç yıl hapis cezasına çarptırdı.

·         20 Şubat: Türkiye-AB katılım müzakerelerindeki ilk başlık olan malların serbest dolaşımı tarama toplantısı başladı.

·         21 Şubat: Bahattin Uzan, İmar Bankası ve Adabank’ın zarara uğratılması suçundan toplam 23 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

·         22 Şubat: Mersin limanına giriş yapmak için izin isteyen Kıbrıs Rum kesimine ait bir Ro-Ro gemisine izin verilmedi.

·         24 Şubat: Türkiye, idam cezasının savaş ve savaş tehlikesi anında da kaldırılmasını öngören Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 13. protokolünü onayladı.

·         25 Şubat: Karikatür krizi sebebiyle BM Genel Sekreteri Annan’ın davetiyle yapılan ve Dışişleri Bakanı Gül, İKÖ ve Arap Birliği genel sekreterleri ile İspanya ve Katar dışişleri bakanlarının katıldığı zirve, Katar’ın başkenti Doha’da gerçekleştirildi.

·         26 Şubat: İran ve Rusya, uranyumun ortak zenginleştirilmesi konusunda anlaştı.

·         27 Şubat: AB dışişleri bakanları, AB Daimi Temsilciler Komitesi’nin verdiği karar doğrultusunda KKTC’ye malî yardım tüzüğünü doğrudan ticaret tüzüğünden ayırarak onayladı.

·         28 Şubat: BM Genel Sekreteri Kofi Annan, Kıbrıs sorununu görüşmek üzere Kıbrıs Rum yönetimi lideri Tasos Papadopulos’la Paris’te bir araya geldi.

·         28 Şubat: Belçika’da işlediği suçlarla ilgili olarak 4 yıl hapis cezasına çarptırılan Fehriye Erdal’ın mahkeme öncesi kaçtığı resmen doğrulandı.

·         1 Mart: Başbakan Tayyip Erdoğan, Avrupa Kredi Konferansı’na katılmak üzere Monaco’ya gitti.

·         2 Mart: ABD ile Hindistan arasında sivil nükleer işbirliğini öngören bir anlaşma imzalandı.

·         4 Mart: İngiltere Başbakanı Tony Blair, Irak Savaşı konusundaki kararında Hıristiyanlık bilincinin etkili olduğunu söyledi.

·         5 Mart: Van Cumhuriyet Savcısı Ferhat Sarıkaya, hazırladığı Şemdinli iddianamesinde Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Yaşar Büyükanıt’ı “adil yargılamayı etkilemeye teşebbüs”le suçladı.

·         7 Mart: RTÜK, Kürtçe yayın yapmak için başvuruda bulunan üç kuruluşa yayın izni verdi.

·         7 Mart: Tarihçi-yazar Mustafa Müftüoğlu, İstanbul’da vefat etti.

·         11 Mart: Savaş suçlusu sanığı Yugoslavya eski Devlet Başkanı Slobodan Miloseviç, Hollanda’nın Lahey kentinde tutulduğu hücresinde ölü bulundu.

·         13 Mart: Edirne’de, sağanak yağış ve Bulgaristan’ın baraj kapaklarını açması nedeniyle çok sayıda yerleşim ve tarım alanı sular altında kaldı.

·         18 Mart: Üçüncü yılını dolduran ABD’nin Irak işgali, dünyanın dört bir yanında protesto edildi.

·         20 Mart: Şemdinli iddianamesiyle ilgili yazılı açıklama yapan Genelkurmay Başkanlığı, konuyla ilgili soruşturma açılmasına gerek olmadığını belirtti.

·         21 Mart: İK֒ye bağlı bir heyet, çeşitli temaslarda bulunmak üzere KKTC’ye gitti.

·         22 Mart: İspanya’nın kuzey doğusundaki Bask bölgesinin bağımsızlığı için mücadele eden terör örgütü ETA, kalıcı ateşkes ilan etti.

·         22 Mart: Meclis Şemdinli Komisyonu’na ifade veren Emniyet Genel Müdürlüğü İstihbarat Daire Başkanı Sabri Uzun görevinden alındı.

·         23 Mart: Danıştay İdarî Dava Daireleri Kurulu, MEB’nin Açıköğretim Lisesi Yönetmeliği’nin bazı hükümlerinin yürütmesini durduran Danıştay kararına yaptığı itirazı reddetti.

·         25 Mart: Sudan’ın başkenti Hartum’da bir araya gelen Arap Birliği dışişleri bakanları, “Arap Barış ve Güvenlik Konseyi”nin kurulması yönünde karar aldı.

·         25 Mart: Cumhurbaşkanı Sezer, hükûmetin sunduğu Adnan Büyükdeniz’in Merkez Bankası başkanlığa atanmasını içeren kararnameyi veto etti.

·         27 Mart: Irak Kürdistan Demokrat Partisi büro üyesi Neçirvan Barzani, Irak’ın kuzeyindeki Kürt bölgesinde hükûmet kurma çalışmaları için görevlendirildi.

·         28 Mart: MEB İlköğretim Genel Müdürlüğü ve UNICEF işbirliğiyle “1. Şiddet ve Okul” sempozyumu, 28-31 Mart tarihleri arasında İstanbul’da yapıldı.

·         28 Mart: Orta Doğu barışı için arabuluculuk yapan ‘Dörtlü’ ile görüşmeye hazır olduğunu açıklayan Filistin Başbakanı İsmail Haniye’ye, ABD’den ret cevabı geldi.

·         29 Mart: Rusya ve 18 İslam ülkesi, ortak bir stratejik vizyon grubu oluşturma kararı aldı.

·         31 Mart: Yüce Divan, Halk Bankası’nı zarara uğratmakla suçlanan eski devlet bakanları Hüsamettin Özkan ile Recep Önal’ın beraatına karar verdi.

·         31 Mart: Abant Platformu’nun 10. Toplantısı, Fransız Uluslararası Sosyal Bilimler Konseyi ve Beşerî Bilimler Merkezi’nin işbirliğiyle Paris’te yapıldı.

·         1 Nisan: Dünya İslam Birliği tarafından düzenlenen ve İslam ülkelerinden bilim adamlarının katıldığı “İslam Ümmeti Birliği” konulu toplantı, Suudi Arabistan’ın Mekke kentinde 1-3 Nisan tarihlerinde yapıldı.

·         3 Nisan: Çin’in Avustralya’dan uranyum satın almasına imkân tanıyan anlaşma, Avustralya’da her iki ülkenin dışişleri bakanları tarafından imzalandı

·         5 Nisan: ABD Dışişleri Bakanı Condoleezza Rice, 2007 bütçesinden Kıbrıs’taki BM Barış Gücü’ne fon desteğinin çıkarıldığını açıkladı.

·         6 Nisan: Cumhurbaşkanı Sezer’in veto ettiği “Ankara 19. Ağır Ceza Mahkemesi’nin, Necmettin Erbakan’ın “Kayıp Trilyon” davasında aldığı 2 yıl 4 aylık hapis cezasını konutunda çekmesine yönelik kararı”nı onaylayan yasa, TBMM’de aynen kabul edildi.

·         7 Nisan: Cumhurbaşkanı Necdet Sezer, Tevfik Bilgin’in yeniden BDDK başkanlığına atanmasını onayladı.

·         7 Nisan: Türkiye ile İsrail arasında, 2004 yılında imzalanan Manavgat tesisinden su satışını öngören anlaşmanın karşılıklı feshi konusunda görüş birliğine varıldı.

·         8 Nisan: İstanbul Tuzla’da toprağa gömülmüş halde yüzden fazla zehirli varil bulundu.

·         11 Nisan: AB Jürisi, 2010 Avrupa Kültür Başkenti olarak İstanbul’u seçti.

·         11 Nisan: BM, yeni Filistin yönetimiyle ilişkilerini sınırlandırdığını açıkladı.

·         11 Nisan: Rusya; ABD ve AB’nin Filistin’deki HAMAS hükûmetine yardımları askıya almasını hata olarak yorumladı.

·         12 Nisan: İran Cumhurbaşkanı Ahmedînejad, 9 Nisan itibariyle uranyum zenginleştirmesini başardıklarını duyurdu.

·         12 Nisan: İslam Konferansı Örgütü Parlamento Birliği 4. Konferansı, 12-13 Nisan tarihlerinde İstanbul’da yapıldı.

·         12 Nisan: Türkiye Atom Enerjisi Kurumu, nükleer santralin Sinop’ta yapılacağını açıkladı.

·         12 Nisan: Fransa’da meclis, ülkede siyasî krize sebep olan istihdam yasasının yerine hazırlanan yeni yasa tasarısını kabul etti.

·         13 Nisan: Sosyal güvenlik kurumlarını tek çatı altında birleştiren Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu Tasarısı, TBMM Genel Kurulu’nda kabul edildi.

·         15 Nisan: Çad hükûmeti, Dünya Bankası’nca dondurulan malî fonların serbest bırakılmaması halinde petrol ihracatını durdurma tehdidinde bulundu.

·         16 Nisan: İran, AB ve İsrail’in para musluklarını kapatması nedeniyle ekonomik darboğaza giren Filistin’deki HAMAS yönetimine 50 milyon Dolar yardımda bulunacağını açıkladı.

·         18 Nisan: Merkez Bankası başkanlığına Durmuş Yılmaz atandı.

·         18 Nisan: Tarım Kanunu Tasarısı, TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilerek yasalaştı.

·         19 Nisan: Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanun Tasarısı, TBMM Genel Kurulu’nda kabul edildi.

·         19 Nisan: IMF, Türkiye ekonomisinin önündeki ana riskin yüksek cari açık olduğunu açıkladı.

·         20 Nisan: Şemdinli iddianamesini hazırlayan Van Cumhuriyet Savcısı Ferhat Sarıkaya, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nca meslekten ihraç edildi.

·         20 Nisan: ABD Başkanı George W. Bush, ülkesini ilk kez ziyaret eden Çin Devlet Başkanı Hu Cintao’yu Beyaz Saray’da kabul etti.

·         22 Nisan: Irak’ta yapılan meclis toplantısında devlet başkanlığına yeniden seçilen Celal Talabani, Birleşik Şii İttifakı’nın adayı Nuri el-Maliki’yi başbakanlıkla görevlendirdi.

·         23 Nisan:  Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, Filistin’e destek için çıktığı Avrupa gezisinin ilk durağı olarak Türkiye’ye geldi.

·         23 Nisan: TBMM’deki 23 Nisan özel oturumuna başkanlık eden Meclis Başkanı Bülent Arınç, Meclis’in fonksiyonlarının daraltıldığını söyledi.

·         26 Nisan: Çevre Kanunu’nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı, TBMM Genel Kurulu’nda kabul edildi.

·         28 Nisan: AB Komisyonu, “kamu alımları” ve “rekabet” konularında Türkiye’yle fiili müzakereleri başlatmama kararı aldı.

·         28 Nisan: ABD’nin Bulgaristan’da askerî üs kurmasını öngören anlaşma, iki ülkenin dış işleri bakanları Condoleezza Rice ve Ivaylo Kalfin tarafından imzalandı.

·         29 Nisan: Kapatılan DEP eski milletvekili Leyla Zana, Irak Devlet Başkanı Celal Talabani ile görüştü.

·         30 Nisan: İsrail hükûmeti, Kudüs’ün çevresine bir güvenlik çiti inşa edilmesi kararı aldı.

·         30 Nisan: ABD karşıtı olan Küba, Venezüela ve Bolivya liderleri “Halkların Ticareti Anlaşması” imzaladı.

·         1 Mayıs: Irak Türkmen Cephesi Başkanı Sadettin Ergeç, temaslarda bulunmak üzere Ankara’ya geldi.

·         1 Mayıs: Yargıtay 9. Ceza Dairesi, Hrant Dink’e “Türklüğü tahkir ve tezyif ettiği” gerekçesiyle verilen 6 ay hapis cezasının ertelenmesi kararını bozdu.

·         2 Mayıs: Bolivya Devlet Başkanı Evo Morales, doğal gaz ve petrol sanayisini millîleştirme kararı aldı.

·         2 Mayıs: Danıştay Başkanlığına, Danıştay 4. Daire Başkanı Sumru Çörtoğlu seçildi.

·         4 Mayıs: ABD’de 11 Eylül saldırılarıyla ilgili yargılanan tek kişi olan Zekeriya Musavi, ömür boyu hapse mahkûm edildi.

·         4 Mayıs: Güney Doğu Avrupa İşbirliği Süreci Toplantısı, Yunanistan’ın Selanik kentinde yapıldı.

·         4 Mayıs: İngiltere Başbakanı Tony Blair, ülkede yapılan yerel seçimlerde partisinin ağır yenilgiye uğraması sebebiyle kabine değişikliğine gitti.

·         5 Mayıs: Fethullah Gülen, Ankara 11. Ağır Ceza Mahkemesi’nde 10 yıla kadar ağır hapis istemiyle yargılandığı davada beraat etti.

·         5 Mayıs: Yönetmen Atıf Yılmaz Batıbeki, İstanbul’daki evinde hayatını kaybetti.

·         6 Mayıs: Çin, ABD Uluslararası Dini Özgürlükler Komitesi’nin dinî inanç özgürlüğü bahanesiyle başka ülkelerin içişlerine karıştığını ileri sürdü.

·         7 Mayıs: Erbil’de toplanan Kuzey Irak’taki Kürt parlamentosu, bölgede tek bir hükûmetin kurulması kararını onayladı.

·         7 Mayıs: Rusya, malî sıkıntı içindeki Filistin’e 10 milyon Dolarlık acil yardımda bulundu.

·         9 Mayıs: IMF heyeti, Türkiye’deki gözden geçirme çalışmalarının ikinci ayağına Ankara’da başladı.

·         9 Mayıs: Estonya parlamentosu, AB Anayasası’nı onayladı.

·         9 Mayıs: BM bünyesinde yeni kurulan İnsan Hakları Konseyi’nin 47 üyesi seçildi.

·         11 Mayıs: İstanbul Şişli’de bulunan Cumhuriyet gazetesi merkez binasına ses bombası atıldı.

·         12 Mayıs: AB Dönem Başkanı Avusturya’nın ev sahipliğini yaptığı AB-Latin Amerika Devlet ve Hükûmet Başkanları Zirvesi Viyana’da yapıldı.

·         13 Mayıs: Türkiye’yi temsilen Başbakan Tayyip Erdoğan’ın katıldığı 5. D-8 Zirvesi, Endonezya’nın Bali Adası’nda yapıldı.

·         14 Mayıs: KKTC Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Serdar Denktaş, Kıbrıs konusunda Çek-Slovak modelinin, üstünde çalışmaya değer bir model olduğunu söyledi.

·         15 Mayıs: ABD, terörizmi destekleyen ülkeler listesinden çıkardığı Libya ile yeniden diplomatik ilişkiler kurma kararı aldı.

·         15 Mayıs: Türkiye ile AB katılım müzakerelerinde 15. başlık olan ‘enerji’yle ilgili tanıtıcı tarama toplantısı başladı.

·         15 Mayıs: ABD, teröre karşı savaşta yeterince yardım etmediği gerekçesiyle Venezüela’ya yaptırım kararı aldı.

·         16 Mayıs: ABD Savunma Bakanlığı, Guantanamo Üssü’nde tutuklu bulunan, içinde 6 Türkiye’linin de bulunduğu 759 mahkûmun isimlerinin yer aldığı bir liste yayımladı.

·         17 Mayıs: Danıştay 2. Dairesi’ne silahlı saldırı düzenlenmesi sonucu, Danıştay Üyesi Mustafa Yücel Özbilgin hayatını kaybederken; dairede bulunan dört kişi de yaralandı.

·         18 Mayıs: Eski başbakanlardan Bülent Ecevit, rahatsızlanarak GATA’ya kaldırıldı.

·         21 Mayıs: Kıbrıs Rum Kesimi’nde yapılan parlamento seçimlerinde AKEL, %31,2’lik oy oranıyla seçimin galibi oldu.

·         21 Mayıs: Karadağ’ın Sırbistan’dan ayrılma kararının oylandığı referandumdan %55,4’lük ‘evet’ sonucu çıktı.

·         21 Mayıs: Dünya Ekonomik Forumu yıllık mini zirvesi, Mısır’ın Şarm el-Şeyh kentinde yapıldı.

·         22 Mayıs: Almanya Başbakanı Angela Merkel’in Çin ziyareti kapsamında iki ülke arasında 19 işbirliği anlaşması imzalandı.

·         25 Mayıs: Başbakan Tayyip Erdoğan, 2. Türk-Alman Ekonomi Kongresi’ne katılmak üzere Almanya’ya gitti.

·         25 Mayıs: Türkiye’yle Yunanistan arasındaki 10. İkili İşbirliği Toplantısı Atina’da yapıldı.

·         26 Mayıs: Danıştay saldırısıyla ilgili olarak gözaltına alınan emekli Yüzbaşı Muzaffer Tekin, delil yetersizliğinden serbest bırakıldı.

·         26 Mayıs: YÖK, ilahiyat fakültelerinin Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi öğretmenliği bölümünün eğitim fakültelerine bağlanmasına karar verdi.

·         29 Mayıs: AB’ye katılım müzakerelerinde 27. başlık olan çevre ile ilgili ayrıntılı tarama toplantısı başladı.

·         30 Mayıs: İnterbank’ın içini boşalttığı iddiasıyla yargılanan devlet eski Bakanı ve iş adamı Cavit Çağlar, 1 yıl 15 gün hapis cezasına çarptırıldı.

·         30 Mayıs: Türkiye ile Rusya arasında yapılan Karma Ekonomik Komisyon Toplantısı, İstanbul’da gerçekleştirildi.

·         31 Mayıs: Ankara Eryaman’da, kendilerine “Atabeyler” ismini veren, aralarında yüzbaşı ve astsubayın da bulunduğu 9 çete üyesi gözaltına alındı.

·         1 Haziran: Devlet Bakanı ve Baş Müzakereci Ali Babacan, Türkiye’nin Müzakere Pozisyon Belgesi’nin, AB’ye teslim edildiğini söyledi.

·         5 Haziran: İKÖ Genel Sekreteri Ekmeleddin İhsanoğlu temaslarda bulunmak üzere Rusya’ya gitti.

·         5 Haziran: Karadeniz Diyalog ve Ortaklık Forumu, üye ülkelerin katılımıyla Romanya’nın başkenti Bükreş’te yapıldı.

·         6 Haziran: AK Parti Müşterek Disiplin Kurulu, Hatay Milletvekili Fuat Geçen’in partiden ihracına oybirliğiyle karar verdi.

·         7 Haziran: Merkez Bankası, kısa vadeli faiz oranını 1,75 puan artırdı.

·         7 Haziran: Lübnan Başbakanı Fuad Siniora, resmî bir ziyaret için Türkiye’ye geldi.

·         8 Haziran: 2. Türk-Arap Ekonomi Forumu, İstanbul’da gerçekleştirildi.

·         9 Haziran: Cizre Belediye Başkanı Aydın Budak, yasadışı terör örgütünü övdüğü gerekçesiyle 1 yıl 3 ay hapis cezasına çarptırıldı.

·         9 Haziran: Yunanistan Dışişleri Bakanı Dora Bakoyannis, 4. Türk-Yunan Medya Konferansı’na katılmak üzere İstanbul’a geldi.

·         12 Haziran: Türkiye, AB ile fiilî müzakerelere başladı.

·         12 Haziran: Irak’taki el-Kaide terör örgütü, ABD bombardımanında öldürülen liderleri Ebu Musab ez-Zerkavi’nin yerini Şeyh Ebu Hamza el-Muhacir’in aldığını açıkladı.

·         13 Haziran: Dolar kurunun 1,62 YTL’yi aşması üzerine Merkez Bankası, kurun daha fazla yükselmesini önlemek için “doğrudan satım” yaparak döviz piyasasına müdahale etti.

·         14 Haziran: Türkiye ile AB katılım müzakerelerinde 15. fasıl olan enerjiyle ilgili ayrıntılı tarama toplantısı başladı.

·         15 Haziran: Şangay İşbirliği Örgütü, kuruluşunun 10. yılında Şangay’da geniş katılımlı bir zirve gerçekleştirdi.

·         16 Haziran: BM Güvenlik Konseyi, yeni Irak hükûmetinin isteği üzerine, koalisyon güçlerinin Irak’ta kalma süresini yıl sonuna kadar uzattı.

·         16 Haziran: BM Güvenlik Konseyi, Kıbrıs Barış Gücü’nün görev süresini 6 ay daha uzattı.

·         16 Haziran: Kazak petrolünün Ceyhan’a taşınmasına ilişkin anlaşma Azerbaycan ve Kazakistan cumhurbaşkanları Aliyev ile Nazarbayev tarafından imzalandı.

·         16 Haziran: İran, nükleer program konusunda ön koşulsuz olmak kaydıyla müzakereye başlamaya hazır olduğunu açıkladı.

·         17 Haziran: Asya’da İşbirliği ve Güven Artırıcı Önlemler (CICA) Konferansı 2. Devlet ve Hükûmet Başkanları Zirvesi, Dışişleri Bakanı Abdullah Gül’ün de katılımıyla Kazakistan’da yapıldı.

·         17 Haziran: Çeçenlerin eski lideri Aslan Mashadov’un yerine geçen yeni lider Abdulhalim Sadulayev, Rus askerleri tarafından öldürüldü.

·         18 Haziran: AB, ABD, Rusya ve BM arasında Filistin’e yardım konusunda yapılan toplantıda, AB’nin malî yardım paketi kabul edildi.

·         18 Haziran: İspanya’da Katalonya halkı, daha fazla özerklik tanınması yönünde yapılan referandumu oy çokluğuyla kabul etti.

·         19 Haziran: Şemdinli davasında yargılanan astsubaylar Ali Kaya ile Özcan İldeniz’e 39 yıl 5 ay 10 gün hapis cezası verildi.

·         20 Haziran: Hakkari’nin Şemdinli ilçesinde geçtiğimiz yıl Kasım ayında bombalanan Umut Kitabevi’nin sahibi Seferi Yılmaz, çıkarıldığı mahkemece tutuklandı.

·         21 Haziran: Genelkurmay Başkanlığı, dört yıl aradan sonra Güneydoğu Anadolu’daki birliklerin kapılarını basına açtı.

·         22 Haziran: Rahşan Ecevit, Yılmaz Büyükerşen etrafında ittifak oluşturulması çalışmalarında toparlayıcı görevini kendisinin üstleneceğini açıkladı.

·         23 Haziran: “Türkbank ihalesine fesat karıştırdığı” iddiasıyla Yüce Divan’da yargılanan eski Başbakan Mesut Yılmaz ve eski Devlet Bakanı Güneş Taner hakkındaki davanın kesin hükme bağlanması ertelendi.

·         25 Haziran: Merkez Bankası, bir ay içerisinde faiz oranlarını ikinci kez yükselterek %15’ten %17,25’e çıkardı.

·         27 Haziran: İsrail ordusu, iki askerinin kaçırıldığını gerekçe göstererek Gazze Şeridi’ne karadan ve havadan operasyon başlattı.

·         27 Haziran: Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu, meslekten ihraç edilen Van Cumhuriyet Savcısı Ferhat Sarıkaya’nın ihraç kararının yeniden incelenmesi talebini reddetti.

·         28 Haziran: Merkez Bankası, kısa vadeli faiz oranlarını 2 puan yükseltti.

·         29 Haziran: Terörle Mücadele Kanun Tasarısı, TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilerek yasalaştı.

·         29 Haziran: Arap Birliği temsilcileri, İsrail’in Gazze’de başlattığı operasyonlar sebebiyle acil gündemle Mısır’ın başkenti Kahire’de toplandı.

·         30 Haziran: Türkiye’nin AB’ye katılım müzakerelerinde 32. fasıl olan “malî kontrol”le ilgili ayrıntılı tarama toplantısı başladı.

·         30 Haziran: Dünya Bankası, Türkiye’ye verilecek 403 milyon Avro tutarında Programlı Kamu Sektörü Kalkınma Politikası Kredisi’ni onayladı.

 

 

Mevcut veriler ışığında, Türkiye ekonomisinin 2006 yılının ilk altı ayındaki görünümü şu şekildedir:

 

 

1)REEL KESİM

1-A)BÜYÜME:

Ekonomik büyümeye ilişkin veriler, Tablo 1’de yer almaktadır.

 

TABLO 1: BÜYÜME (GSMH) ORANLARI (%)

YILLAR

BÜYÜME ORANI

1999

-6,4

2000

6,3

2001

-9,5

2002

7,9

2003

(hedef)

(gerçekleşen)

 

5,0

5,9

2004

(hedef)

(gerçekleşen)

 

5,0

9,9

2005

(hedef) (gerçekleşen)

I.çeyrek

II.çeyrek

III.çeyrek

IV.çeyrek

 

5,0

7,6

7,5

4,7

8,0

10,2

2006

(hedef)

I.çeyrek

 

5,0

6,3

Kaynak: TÜİK

 

 

            2001 yılı sonrasında kaydedilen büyüme oranları pozitiftir. Bu, ekonomik krizin 2001 yılındaki derinleşen devresinden sonra giderek iyileşme yolunda olunduğunu göstermektedir. 2006 yılı hedeflenen büyüme oranı 2003, 2004 ve 2005 yıllarında olduğu gibi %5’tir. Bahsedilen her üç senede de hedeflenenin üstünde büyüme oranları söz konusu olmuştur. 2006 yılı ilk çeyreğinde kaydedilen büyüme oranı %6,3 olup, hedefin üstünde gerçekleşmiştir. (Bkz. Tablo 1)

 

            TÜİK’ten yapılan açıklamaya göre, 2006 yılı ilk çeyreği itibariyle, üretim yöntemine göre cari fiyatlarla YTL bazında GSYİH büyüme hızı %13,2 oranında gerçekleşmiştir. İlk çeyrekte bazı alt sektörlerde sağlanan büyüme oranları, cari fiyatlarla şöyle olmuştur: Tarım %-4,7; Sanayi %9,5; İnşaat %41,5; Ticaret %11,4; Ulaştırma ve Haberleşme %8,7; Malî Kuruluşlar %18,6; Serbest Meslekler ve Hizmetler %12,1.

 

            2006 yılı ilk çeyreğinde, üretim yöntemine göre GSMH, cari fiyatlarla 107.192.934.634 YTL; sabit fiyatlarla ise 31.895.564 YTL olarak gerçekleşmiştir.

 

            Cari fiyatlarla dolar cinsinden GSMH; 2003 yılında 239.235 milyon dolar, 2004 yılında 299.475 milyon dolar, 2005 yılında ise 360.876 milyon dolardı. 2006 yılında GSMH; ilk çeyrek itibariyle 80.309 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir.

 

            Kişi başına GSMH ve GSYİH (KBGSMH-KBGSYİH) gelişmeleri şöyledir: Cari fiyatlarla 2004 yılı KBGSMH’si 4.172 $ iken, 2005 yılında bu meblağ %20 artışla 5.008 $’a yükselmiştir. KBGSYİH ise 2004’te 4.187 $ iken, 2005 yılı meblağı %19,8 artışla 5.016 $ olarak gerçekleşmiştir.

 

 

1-B)SANAYİ:

İmalât sanayiindeki üretim artış oranları, alt sektörler itibariyle Tablo 2’de yer almaktadır.

 

TABLO 2: ÜRETİM ARTIŞ (Ocak-Mayıs)

İKTİSADÎ FAALİYET KOLLARI

ÜRETİM DEĞİŞİMİ (%)

2005

2006

TOPLAM SANAYİ

5,1

5,4

Madencilik Sektörü

23,6

6,0

İmalât Sanayii Sektörü

4,3

5,1

Elektrik, Gaz ve Su Sektörü

6,6

7,8

Kaynak: TÜİK

 

 

            Toplam sanayi üretiminde artış meydana gelmiştir. Alt sektörler itibariyle en yüksek üretim artışı, elektrik, gaz ve su sektöründedir. Bunu ise madencilik sektörü takip etmektedir. Ancak, 2005 yılı Ocak-Mayıs döneminde madencilik sektörü %23,6 gibi yüksek bir üretim artışı sergilemişken, 2006 yılının aynı dönemindeki artış oranı %6’dır. (Bkz. Tablo 2)

 

 

TABLO 3: KAPASİTE KULLANIM ORANLARI (%)

 

2004

2005

2006

Ocak

77,2

76,6

75,4

Şubat

73,5

77,1

77,2

Mart

82,1

80,5

80,7

Nisan

76,5

79,8

82,3

Mayıs

84,3

81,3

82,6

Haziran

85,3

81,4

83,2

Temmuz

83,9

80,6

 

Ağustos

81,4

79,8

 

Eylül

84,3

82,7

 

Ekim

82,4

82,3

 

Kasım

83,5

80,9

 

Aralık

84,0

80,7

 

Kaynak: TÜİK

 

 

            Önceki senelerde de olduğu gibi, 2006 yılının ilk iki ayında kapasite kullanım oranları (KKO) düşük olmakla beraber, sonraki aylarda %80 üstü gerçekleşmeler söz konusudur. 2006 yılı ilk yarısı ortalama KKO %80,2 seviyesindedir. (Bkz. Tablo 3)

 

 

TABLO 4: TAM KAPASİTE İLE ÇALIŞAMAMA SEBEPLERİ (Ocak-Haziran) (%)

 

2005

2006

İç Pazarda Talep Yetersizliği

54,4

46,4

Dış Pazarda Talep Yetersizliği

17,7

18,6

Malî İmkânsızlık

2,9

4,0

Yerli Mallarda Ham Madde Yetersizliği

3,6

4,2

İthal Mallarda Ham Madde Yetersizliği

2,2

3,0

İşçilerle İlgili Meseleler

1,7

1,7

Kaynak: TÜİK

 

 

               2006 yılı ilk yarısında; tam kapasite ile çalışamamaya ilişkin ilk sırada belirtilen sebep, “iç pazarda talep yetersizliği”dir. Ardından, “dış pazarda talep yetersizliği” belirtilmiştir. 2005’in aynı dönemi ile kıyaslandığında, diğer sebeplere ilişkin oranlar artmış olmakla beraber, “iç pazarda talep yetersizliği”nin nispî olarak azaldığı, “işçilerle ilgili meseleler”in ise aynı oranda kaldığı ortaya çıkmaktadır. İlki, iç piyasada hareketlenmenin mevcudiyetini, ikincisi ise istihdamda belli ölçüde iyileşmenin varlığını ifade etmektedir. (Bkz. Tablo 4)

 

 

TABLO 5: YENİ KURULAN ŞİRKET, KOOPERATİF VE İŞ YERİ (Ocak-Haziran)

 

2005

2006

Değişim (%)

Yeni açılan şirket ve kooperatif

25.000

29.115

16,5

Kapanan şirket ve kooperatif

4.289

5.115

19,3

Yeni açılan ticaret unvanlı iş yeri

25.290

29.928

18,3

Kapanan ticaret unvanlı iş yeri

9.020

12.352

36,9

Kaynak: TÜİK

 

 

            2006 yılı Ocak-Haziran döneminde, önceki yılın aynı dönemine göre yeni şirket ve kooperatif açılışlarındaki artış oranı %16,5’tir. Buna karşılık, kapanan şirket ve kooperatif sayısında da artış meydana gelmiş olup, %19,3 oranındadır. Ticaret unvanlı iş yeri açılışlarındaki artış oranı %18,3’tür. Kapanan ticaret unvanlı iş yeri sayısındaki artış oranı ise %36,9 gibi yüksek bir orandadır. (Bkz. Tablo 5)

 

 

1-C)İSTİHDAM:

            TÜİK, Hane Halkı İş Gücü Anketi sonuçlarına göre, 2006 yılı ilk çeyreği itibariyle kurumsal olmayan nüfusa ilişkin istihdam durumu Tablo 6’da yer almaktadır.

 

 

TABLO 6: KURUMSAL OLMAYAN NÜFUSUN İŞ GÜCÜ DURUMU (Nisan) (000 kişi)

 

2005

2006

KURUMSAL OLMAYAN SİVİL NÜFUS

71.382

72.406

   15 ve Üstü Yaştaki Nüfus

50.585

51.542

 

 

 

İŞ GÜCÜ DURUMU

24.432

24.608

   İstihdam Edilen

21.993

22.172

   İşsiz

2.439

2.436

 

 

 

İŞ GÜCÜNE KATILMA ORANI (%)

48,3

47,7

 

 

 

İSTİHDAM ORANI (%)

43,5

43,0

İŞSİZLİK ORANI (%)

10,0

9,9

   Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%)

13,4

12,5

   Genç Nüfusta (15-24 yaş) İşsizlik Oranı (%)

18,7

17,8

 

 

 

EKSİK İSTİHDAM / İŞ GÜCÜ ORANI (%)

3,3

3,9

   Genç Nüfusta (15-24 yaş) Eksik İstihdam Oranı (%)

4,6

4,4

Kaynak: TÜİK

 

 

            2006 yılı ilk çeyreği itibariyle istihdam edilen kişi sayısı 22.172.000’dir. 2005 yılına göre istihdam edilen sayısındaki artış, 179.000’dir. İşsiz sayısı ise 2.436.000’dir. İstihdam oranı %43; işsizlik oranı ise %9,9’dur. Tarım dışı işsizlik oranı %12,5; 15-24 yaş grubundaki işsizlik oranı %17,8’dir. Her iki oranda da nispî düşüşler meydana gelmiştir. (Bkz. Tablo 6)

 

 

 

2)FİNANSAL KESİM

2-A)FİYATLAR:

Fiyatlarda meydana gelen değişmeler, Tablo 7’de ve 8’de yer almaktadır.

 

TABLO 7: FİYATLARDAKİ GELİŞMELER (Bir önceki aya göre değişim) (%)

 

ÜFE

 

TÜFE

 

2004

2005

2006

 

2004

2005

2006

Ocak

2,6

-0,41

1,96

 

0,7

0,55

0,75

Şubat

1,6

0,11

2,22

 

0,6

0,02

0,22

Mart

2,1

1,26

2,48

 

0,9

0,26

0,27

Nisan

2,6

1,21

4,46

 

0,6

0,71

1,34

Mayıs

0,0

0,20

7,36

 

0,4

0,92

1,88

Haziran

-1,1

-0,48

11,68

 

-0,1

0,10

0,34

Temmuz

-1,5

-0,74

 

 

0,2

-0,57

 

Ağustos

0,8

1,04

 

 

0,6

0,85

 

Eylül

1,8

0,78

 

 

0,9

1,02

 

Ekim

3,2

0,68

 

 

2,2

1,79

 

Kasım

0,8

-0,95

 

 

1,5

1,40

 

Aralık

0,1

-0,04

 

 

0,4

0,42

 

Kaynak: TÜİK

 

 

            “Bir önceki aya göre değişim” oranları açısından, ÜFE’de giderek artan bir seyir söz konusudur. TÜFE’de ise dalgalı hareketler meydana gelmiştir. 2006 yılı ilk yarısında meydana gelen iç-dış kaynaklı dalgalanmalar, birçok ekonomik dengeyi etkilerken, bir süredir önemli ölçüde gevşemelerin yaşandığı enflasyonu da olumsuz etkilemiştir. (Bkz. Tablo 7)

 

 

TABLO 8: FİYATLARDAKİ GELİŞMELER (Bir önceki yılın aynı ayına göre değişim) (%)

 

ÜFE

 

TÜFE

 

2004

2005

2006

 

2004

2005

2006

Ocak

10,8

10,70

5,11

 

16,2

9,23

7,93

Şubat

9,1

10,58

5,26

 

14,3

8,69

8,15

Mart

8,0

11,33

4,21

 

11,8

7,94

8,16

Nisan

8,9

10,17

4,96

 

10,2

8,18

8,83

Mayıs

9,6

5,59

7,66

 

8,9

8,70

9,86

Haziran

10,5

4,25

12,52

 

8,9

8,95

10,12

Temmuz

9,4

4,26

 

 

9,6

7,82

 

Ağustos

10,5

4,32

 

 

10,0

7,91

 

Eylül

12,5

4,38

 

 

9,0

7,99

 

Ekim

15,5

2,57

 

 

9,9

7,52

 

Kasım

14,4

1,60

 

 

9,8

7,61

 

Aralık

13,8

2,66

 

 

9,3

7,72

 

Kaynak: TÜİK

 

 

            “Bir önceki yılın aynı ayına göre değişim” açısından ÜFE’de dalgalanmalar, TÜFE’de ise düzenli artışlar meydana gelmiştir. Haziran ayı ÜFE’si %12,52, TÜFE’si ise %10,12 oranlarında gerçekleşmiştir. (Bkz. Tablo 8)

 

            2003 yılı TEFE-TÜFE hedef oranları sırasıyla %17,4 ve %20 idi. Her iki hedef de realize olmuş ve sırasıyla %13,9 ve %18,4 olarak gerçekleşmişti. 2004 TÜFE hedef oranı %12 olup, bu hedefe de ulaşılmıştı. 2005 TÜFE hedefi %8 olup, bu hedef de realize olmuştu.

 

            2006 yılı hedef oranı ise %5’tir. Birkaç yıldır sağlanan istikrar sürecinin devamı halinde 2006 yılı hedefinin de realize olması mümkün iken, başta dünya siyasetinde-ekonomisinde meydana gelen olumsuzluklar olmak üzere, iç siyasette ve buna bağlı olarak ekonomide meydana gelen birtakım olumsuzluklar, fiyat istikrarında da sapmalara sebep olmuştur. Bu sebeple, mevcut şartlarda yıl sonu hedefi açısından enflasyona ilişkin sağlıklı değerlendirmeler yapmak mümkün gözükmemektedir.

 

 

2-B)PARASAL GÖSTERGELER:

            2005 sonu ve 2006 ilk yarısı itibariyle parasal göstergeler ve bunlar arasındaki değişim oranları, Tablo 9’da verilmiştir.

 

TABLO 9: PARASAL GÖSTERGELER (Milyon YTL)

 

30 Aralık 2005

30 Haziran 2006

DEĞİŞİM (%)

Dolaşımdaki Para

18.276

21.720

18,8

Vadesiz Mevduat

23.483

23.862

1,6

M1

41.759

45.582

9,1

Vadeli Mevduat

111.387

131.331

17,9

M2

153.146

176.913

15,5

Döviz Tevdiatı

76.440

92.665

21,2

Döviz Tevdiatı (Milyon Dolar)

56.900

57.811

1,6

M2Y

229.587

269.578

17,4

Mevduat Bankaları Yurt İçi Kredileri

120.994

154.375

27,6

Kaynak: TCMB

 

            2005 sonu itibariyle 18.276 milyon YTL olan dolaşımdaki para meblağı, 2006 Haziran sonu itibariyle 21.720 milyon YTL’ye yükselmiş olup, artış oranı %19 civarındadır. Vadesiz mevduattaki artış oranı çok düşük oranda olup %1,6 iken, vadeli mevduattaki artış oranı %18 civarındadır. Döviz tevdiatındaki artış ise bunlardan yüksek olup, %21 civarındadır. (Bkz. Tablo 9)

 

            2005 sonu itibariyle mevduat bankalarınca verilen toplam kredi meblağı 121 milyar YTL idi. Bu meblağ, 2006 Haziran sonu itibariyle 154 milyar YTL’ye yükselmiş olup, artış oranı %28 civarındadır.

 

 

 

2-C)FİNANSAL YATIRIM ARAÇLARI:

Finansal yatırım araçlarının nominal ve reel getirileri Tablo 10’da yer almaktadır.

 

TABLO 10: SEÇİLMİŞ FİNANSAL YATIRIM ARAÇLARININ NOMİNAL VE REEL GETİRİLERİ (Haziran)

 

NOMİNAL

GETİRİ (%)

REEL GETİRİ

ÜFE (%)

TÜFE (%)

3 AYLIK

MEVDUAT FAİZİ (BRÜT)

BORSA ENDEKSİ (İMKB 100)

DOLAR

EURO

ALTIN (KÜLÇE)

3,70

-20,80

19,80

26,10

27,30

-4,84

-27,33

9,93

15,71

16,81

0,12

-23,54

15,66

21,74

22,90

6 AYLIK

MEVDUAT FAİZİ (BRÜT)

BORSA ENDEKSİ (İMKB 100)

DOLAR

EURO

ALTIN (KÜLÇE)

7,75

-9,50

18,40

26,40

37,30

-3,52

-18,96

6,02

13,18

22,94

2,74

-13,71

12,89

20,52

30,91

YILLIK

ORTALAMA

MEVDUAT FAİZİ (BRÜT)

BORSA İNDEKSİ (İMKB 100)

DOLAR

EURO

ALTIN (KÜLÇE)

15,30

57,93

-2,33

-6,42

21,09

9,84

50,45

-6,96

-10,86

15,35

6,45

45,80

-9,83

-13,61

11,79

Kaynak: TÜİK

 

 

            TÜİK tarafından yapılan açıklamaya göre, 2006 yılı Haziran ayı itibariyle; 2003=100 temel yıllı ÜFE karşısında son üç aylık dönemde; seçilmiş yatırım araçları arasında en fazla gelir sağlayan araç altındır. En yüksek zarar ise borsada gerçekleşmiştir. (Bkz. Tablo 10)

 

            Son altı aylık dönemde; en yüksek getiri yine altında elde edilmiştir. En fazla zarar ise yine borsadadır. (Bkz. Tablo 10)

 

            Yıllık ortalamalar dikkate alındığında, en yüksek getiri borsada elde edilmiştir. En fazla zarar ise Euro’da gerçekleşmiştir. (Bkz. Tablo 10)

 

            Türkiye’de, 2006 yılı ilk yarısı itibariyle banka sayısı 47 olup bunların dağılımı şöyledir: Kamu kalkınma-yatırım-3; Kamu mevduat-3; Özel yatırım-8; Özel mevduat-18; TMSF-1; Yabancı yatırım-2; Türkiye’de kurulu yabancı-5; Yabancı banka şubeleri-7. Aynı tarih itibariyle katılım bankası (özel finans kurumu) sayısı 4’tür.

 

 

3)KAMU MALİYESİ KESİMİ

2006 yılı ilk yarısı bütçe gelişmeleri, Tablo 11’de yer almaktadır.

 

 

TABLO 11: BÜTÇE İLE İLGİLİ GELİŞMELER (Ocak-Haziran) (Milyon YTL) (%)

 

2005

2006

ARTIŞ ORANI (2006/2005)

HEDEF (2006)

GELİRLER

61.511

84.044

36,6

160.326

   Genel Bütçe Gelirleri

60.396

81.792

35,4

156.214

       Vergi Gelirleri

48.570

65.975

35,8

132.199

       Vergi Dışı Gelirler

11.101

15.275

37,6

21.372

       Sermaye Gelirleri

108

171

57,7

2.269

       Alınan Bağış-Yardım

616

371

-39,8

0

   Özel Bütçe Gelirleri

1.115

1.461

31,0

2.962

   Düzenl. ve Denetl. Kurl. Gelirleri

-

791

-

1.149

 

 

 

 

 

HARCAMALAR

71.056

81.599

14,8

174.321

   Faiz Hariç Harcamalar

47.652

58.723

23,2

128.062

       Personel Giderleri ve SGK Primleri

18.279

21.296

16,5

40.996

       Mal ve Hizmet Alımları

4.438

6.786

52,9

17.721

       Cari Transferler

20.828

24.913

19,6

49.108

       Sermaye Giderleri

2.614

3.028

15,8

12.452

       Sermaye Transferleri

329

852

158,7

1.834

       Borç Verme

1.164

2.234

91,9

4.256

       Yedek Ödenekler

0

0

-

1.695

   Faiz Harcamaları

23.404

22.876

-2,3

46.260

 

 

 

 

 

BÜTÇE DENGESİ

-3.868

2.445

-163,2

-13.996

 

 

 

 

 

Faiz Dışı Denge

19.535

25.321

29,6

32.264

Kaynak: MB

 

 

            2006 yılı ilk yarısında elde edilen gelir meblağı 84.044 milyar YTL olup, hedeflenenin %47’si civarındadır. Gelirlerin en büyük kısmı, vergi yoluyla sağlanmış olup, altı aylık toplamın %78’ini oluşturmaktadır. Aynı dönemdeki harcama meblağı 81.599 milyar YTL’dir ve 2006 yılı toplam harcama hedefinin %47’sine tekabül etmektedir. Harcamalar arasında alt kalemler açısından en yüksek pay cari transferlere ait olup, altı aylık toplamın %30’unu oluşturmaktadır. (Bkz. Tablo 11)

 

            2006 yılının ilk yarısında, faiz harcamaları meblağı 22,9 milyar YTL civarında olup, altı aylık toplam harcama meblağının %28’ine tekabül etmektedir. Faiz dışı denge verileri incelendiğinde, gerçekleşen meblağın 25.321 milyon YTL olduğu ve bunun da 2006 yılı toplam hedef meblağının %78’ini oluşturduğu görülmektedir. (Bkz. Tablo 11)

 

            Bütçe dengesinde ise dikkat çekici bir gelişme söz konusudur. 2006 ilk altı ayı itibariyle bütçe fazla vermiştir. 2005 yılının ilk yarısında 3,9 milyar YTL açık varken, 2006’nın aynı döneminde 2,4 milyar YTL fazla elde edilmiştir. Yıl sonu itibariyle hedeflenen 14 milyar YTL civarındaki bütçe açığı meblağının daha da aşağıda gerçekleşmesi mümkün görünmektedir. (Bkz. Tablo 11)

 

 

TABLO 12: İÇ BORÇ DURUMU (Milyon YTL)

 

2004

2005

2006 (Haziran)

MEBLAĞ

224.483

244.782

249.085

VADE (ay)

20,6

23,5

24,5

Kaynak: HM

 

 

            2006 yılı ilk yarısı itibariyle toplam iç borç stoku, 249 milyar YTL’dir. 2005 yılı sonuna göre meydana gelen artış, 4,3 milyar YTL’dir. Ortalama vadede ise nispî bir artış meydana gelmiştir. 2005 sonunda 23,5 ay olan ortalama vade, 2006 Haziran’ında 24,5 aya yükselmiştir. (Bkz. Tablo 12)

 

 

TABLO 13: DIŞ BORÇ DURUMU (Milyon $)

 

2004

2005

2006 (Nisan)

TOPLAM

162.261

170.594

185.019

 *Kısa Vadeli

32.569

38.218

41.210

 *Orta-Uzun Vadeli

129.692

132.376

143.809

Kaynak: HM

 

 

            2005 yılı sonunda 170.594 milyon dolar olan dış borç stoku, 2006 yılı Nisan ayında 185.019 milyon dolara yükselmiştir. Vadeler açısından dış borçlar, temel karakteristiğini sürdürmekte olup, ağırlıklı olarak yine orta-uzun vadelidir. Orta-uzun vadeli borçların toplam borç içindeki payı %78 civarındadır. (Bkz. Tablo 13)

 

 

TABLO 14: DIŞ BORÇ KOMPOZİSYONU (%)

DÖVİZ CİNSİ

2005

2006 (Nisan)

DOLAR

54,7

56,3

EURO

31,9

31,3

SDR

8,6

7,0

YEN

1,6

1,4

DİĞER

3,1

4,0

Kaynak: HM

 

 

            Dış borcun %56,3’ü ABD Doları cinsindendir. Müteakiben, Euro, SDR, Yen ve diğer para birimleri cinsiden borçlar gelmektedir. (Bkz. Tablo 14)

 

            Hazine Müsteşarlığı verilerine göre; merkezî idare toplam borç stoku, 2004 yılı sonu itibariyle 235,8 milyar dolar iken; 2005 sonu itibariyle 247,1 milyar dolara yükselmiştir. Söz konusu borç, 2006 Haziran’ı itibariyle ise 219,6 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Alacaklılarına göre merkezî idare toplam borç meblağları şöyledir (milyar dolar):

İç Borç Stoku (155,4): Piyasa 108,3; Kamu kesimi 47,1;

Dış Borç Stoku (64,2): Kredi 30,3 [Uluslararası Kuruluşlar 19,3 (IMF 11,4); Hükûmet Kuruluşları 5,1; Ticarî Bankalar 5,9]; Tahvil 33,9.

 

 

 

4)DIŞ TİCARET KESİMİ

Ana ve alt kalemler itibariyle dış ticaret verileri, Tablo 15’te ve 16’da yer almaktadır.

 

 

TABLO 15: DIŞ TİCARET BİLEŞİMİ (Ocak-Mayıs) (000 $)

 

2005

2006

Değişim (%)

İHRACAT

29.346

31.702

8,0

İTHALÂT

45.147

53.288

18,0

DIŞ TİCARET DENGESİ

-15.800

-21.586

36,6

İHRACAT / İTHALÂT (%)

65,0

59,5

 

Kaynak: DTM

 

 

            2006 yılı Ocak-Mayıs dönemi ihracatı 32, ithalâtı ise 53 milyar dolar civarındadır. 2005’in aynı dönemine göre meydana gelen artış oranları sırasıyla %8 ve %18’dir. Dış ticaret açığında meydana gelen artış %36,6 olup, 2006’nın ilk yarısında ihracatın ithalâtı karşılama oranı %60 civarındadır. (Bkz. Tablo 15)

 

 

TABLO 16: GENİŞ EKONOMİK GRUPLARIN SINIFLAMASINA (GEGS) GÖRE DIŞ TİCARET BİLEŞİMİ (Ocak-Mayıs) (000 $)

 

2005

 

2006

 

DEĞER

(%)

 

DEĞER

(%)

İHRACAT

 

 

 

 

 

  Sermaye (Yatırım) Malları

3.409.854

11,6

 

3.509.145

11,1

  Ara (Ham madde) Mallar

12.298.997

41,9

 

13.708.617

43,2

  Tüketim Malları

13.534.019

46,1

 

14.178.600

44,7

  Diğer

103.354

0,4

 

305.167

1,0

 

 

 

 

 

 

İTHALÂT

 

 

 

 

 

  Sermaye (Yatırım) Malları

7.486.374

16,6

 

8.709.076

16,3

  Ara (Ham madde) Mallar

32.668.314

72,4

 

37.822.008

71,0

  Tüketim Malları

4.903.295

10,9

 

6.578.744

12,3

  Diğer

88.724

0,2

 

177.932

0,3

Kaynak: DTM

 

 

            2006 yılı Ocak-Mayıs döneminde, mal sınıflamasına göre dış ticaret bileşimi açısından, ihracat alt kalemleri sırasıyla şöyledir: Tüketim, ham madde, yatırım ve diğer mallar. İthalât alt kalemleri ise şöyledir: Ham madde, yatırım, tüketim ve diğer mallar. (Bkz. Tablo 16)

 

            2006 yılı Ocak-Mayıs döneminde, ülke gruplarına göre incelendiğinde, ihracatın %53,4’ünün AB ülkelerine; kalan kısmın diğer ülkelere yapıldığı ortaya çıkmaktadır. Aynı dönemde ithalâtın %40,3’ü AB ülkelerinden; kalan kısmı diğer ülkelerden gerçekleştirilmiştir.

 

            Merkez Bankası ödemeler dengesi istatistiklerine göre cari işlemler hesabı; 2004 yılında 15,8 milyar dolar açık vermişken, 2005 yılında bu meblağ 23,2 milyar dolara yükselmiştir. Artış oranı %47 civarındadır. 2006 yılı Ocak-Mayıs dönemi itibariyle cari işlemler açığı 16,5 milyar dolar civarındadır. Alt kalemler itibariyle 2006 yılı Ocak-Mayıs dönemi meblağları şöyledir (milyar dolar): Dış ticaret hesabı: -17,1; Hizmetler hesabı: 2,5; Yatırım geliri hesabı: -2,4; Cari transferler hesabı: 0,5. aynı dönemde ödemeler dengesinin diğer ana kalemleri şöyledir (milyar dolar): Sermaye ve finans hesapları: 15,6; Net hata ve noksan: 0,9.

 

            TÜİK istatistiklerine göre, 2005 yılı ilk yarısında giriş yapan yabancı ziyaretçi sayısı 8.558.025 kişi iken, 2006’nın aynı döneminde 7.876.153 kişi olarak gerçekleşmiştir. Azalış oranı %8’dir. 2005 yılı ilk yarısında çıkış yapan yabancı ziyaretçi sayısı 7.716.051 kişi iken, 2006’nın aynı döneminde 7.050.535 kişi olarak gerçekleşmiş olup, azalış oranı %8,6’dır. Ülke grupları açısından incelendiğinde, gerek giriş yapan ve gerekse çıkış yapan yabancı ziyaretçilerin sıralaması şöyledir: Avrupa, BDT, Asya, Afrika, Amerika, Okyanusya.

 

            Merkez Bankası verilerine göre, 2005 yılı ilk yarısında elde edilen turizm gelirleri toplamı 4,2 milyar dolar iken, 2006’nın aynı döneminde bu meblağ 4,1 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir ve meydana gelen düşüş oranı %2 civarındadır. 2005 yılı ilk yarısındaki turizm giderleri toplamı 1 milyar dolar iken, 2006’nın aynı döneminde bu meblağı 0,96 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir ve meydana gelen düşüş oranı %4 civarındadır.

 

 

            2005 yılının ilk yarısına göre 2006’nın aynı döneminde hem giriş yapan hem de çıkış yapan yabancı ziyaretçilerin sayısında %8 civarında azalmalar meydana geldiği görülmektedir. Bunda, coğrafyamızda meydana gelen olumsuz hadiselerin ve gerçekleşmesi muhtemel hareketlenmelerin etkisi olduğu anlaşılmaktadır.

 

 

 

 

BAZI DEĞERLENDİRMELER VE TEKLİFLER:

Enflasyon Hedeflemesi Politikası:

            Enflasyon hedeflemesinin, pratikte, tek haneli oranların mevcut olduğu ekonomilerde uygulanabilir olduğu kabul edilmektedir. Türkiye’nin 2005 TÜFE hedefi %8 olup, bu hedef daha Temmuz ayındaki %7,82 oranı ile realize olmuş, Aralık ayında ise bunun da altına inilmiş ve oran, %7,72 olarak gerçekleşmiştir. Dolayısıyla Türkiye, 2005 sonu itibariyle enflasyon hedeflemesi politikasına hazır hâle gelmiştir.

 

            Merkez Bankası, 2005 Kasım’ında düzenlediği bir toplantıda, 2006 itibariyle enflasyon hedeflemesi politikasının hayata geçirileceğini ve buna uygun bir şekilde hareket edileceğini deklare etmiştir. Buna göre; enflasyonun 2006 yılında yüzde 5, 2007 ve 2008’de ise yüzde 4 olarak hedeflendiğini, enflasyon hedeflemesi ile birlikte Merkez Bankası’nın enflasyon hedefini rakamsal olarak açıkladığını ve ulaşılmaması durumunda hesap vermekle yükümlü olduğunu ifade etmiştir. Bu kapsamda, hedeften uzaklaşılması hâlinde, Merkez Bankası bunun sebeplerini ve ne zaman hedefe geri dönüleceğini kamuoyuna açıkça anlatmakla mükellef olacaktır. Enflasyon hedeflemesi politikasının temel unsurları şöyle sıralanmıştır:

·         Enflasyon hedefi 3 yıllık nokta hedef olarak belirlenecek ve TÜFE üzerinden tanımlanacaktır.

·         Enflasyon hedefinde 2006 yılında sapma aralığı 2 puan olacaktır.

·         Geçici sapmalar hedefi değil, kısa vadeli enflasyon tahminlerini değiştirecektir.

·         Hedefteki aşağı veya yukarı yönlü sapmalar aynı şekilde değerlendirilecektir.

·         Her 3 aylık dönemde belirlenen enflasyon patikasından 1 puan sapılması durumunda MB, IMF uzmanları ile görüşecek ve bunun nedenlerini kamuoyuna açıklayacaktır.

·         Enflasyon patikasından 2 puan sapılması durumunda bu, enflasyon hedeflemesinin ihlali manasına gelecek ve bunun sebepleri ayrı bir raporla açıklanacaktır.

 

            Meydana gelen iç-dış kaynaklı son gelişmeler, enflasyon oranlarında da birtakım dalgalanmalara yol açmış olmakla beraber, henüz konuya ilişkin sağlıklı bir değerlendirme yapmak mümkün gözükmemektedir. Ancak, çok ciddi olumsuzluklar olmaması hâlinde, enflasyon hedeflemesi politikasının uygulanabilirliğine ilişkin herhangi bir engelle karşılaşılmayacağı ifade edilebilir.

 

 

BMD DJIM Türkiye:

            Bizim Menkul Değerler A.Ş. (BMD) ve Dow Jones arasında yapılan anlaşmayla "Dow Jones Islamic Market Türkiye" adlı bir fon, 2006 Şubat başı itibariyle borsada işlem görmeye başlamış bulunmaktadır. BMD Dow Jones DJIM Türkiye A Tipi Borsa Yatırım Fonu’nun takip ettiği Dow Jones Islamic Market Turkey endeksi, Dow Jones tarafından hazırlanan bir endeks olup, Haziran sonu itibariyle İMKB’de işlem gören 28 adet senedi içermektedir. Şirket seçimi, Dow Jones Islamic Market kriterlerine uygun şekilde faaliyet gösterilen alanlar ve bazı malî oranlar itibariyle gerçekleştirilmektedir. Endeks kapsamında yer alan şirketler şunlardır:

Acıbadem Sağlık, Akçansa Çimento, Akmerkez GYO, Anadolu Cam, Bandırma Gübre, Bolu Çimento, Brisa-Bridgestone, Borusan Mannesmann, Batıçim, Bursa Çimento, Çimsa, Ford Otomotiv, Garanti GYO, İzmir Demir Çelik, İzocam, Kartonsan, Konya Çimento, Kordsa, Kardemir, Mardin Çimento, Netaş, Nuh Çimento, Petkim, Park Elektrik, Tofaş, Turcas Petrol, Trakya Cam, TÜPRAŞ.

 

            Borsada bu tür alternatif yatırım araçlarının oluşturulması, hem daha sağlıklı işleyen hem de cazibesi artmış bir piyasa yapısına kavuşulmasına imkân sağlamaktadır. Dahası, bu tür gelişmeler, piyasa derinliğinin artmasına da katkı sağlamaktadır.

 

 

AB ilerleme Raporu ve Türkiye:

            AB Komisyonu, 2005 Kasım’ında İlerleme Raporu’nu açıklamıştı. Rapor’da Türkiye’nin, üyelik için yerine getirmesi gereken reformlar, kısa ve orta vadelerde olmak üzere sıralanmaktaydı.

 

            Türkiye’nin söz konusu Rapor’da da yer aldığı üzere, yerine getirmesi gereken 230 ödevi mevcuttur. Kısa vadede 151 ödevin yapılması gerekmekte olup, bunlarla amaç, Kopenhag Kriterleri’ne tam manasıyla uyum sağlanmasıdır. Orta vadede ise yani 2008 itibariyle 59 ödevin yapılması gerekmekte olup, bunlarla hedef, ekonomik ve sosyal alanlarda tam uyumun gerçekleştirilmesidir. Halihazırda uyum çalışmaları yoğun bir şekilde devam etmektedir.

 

            Zaman zaman sektelere uğrasa da Türkiye’nin AB üyeliği hususundaki niyeti dünya kamuoyuna deklare edilmiş hâldedir. Dolayısıyla çok aksi bir durum olmadığı müddetçe AB yolundan dönüş söz konusu değildir. Bu sebeple, gerekli uyum süreci, ülkemiz menfaatleri de dikkate alınarak uygun bir zamanda ve zeminde gerçekleştirilmelidir.

 

Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu:

            5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu, 16 Mayıs 2006 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiş bulunmaktadır. Maksat, farklı alanlarda faaliyette bulunan ve yapıları gereği etkinlikten uzaklaşmış sosyal güvenlik kurumlarını (Emekli sandığı, SSK, Bağ-Kur) tek çatı altında toplamak ve sağlıklı işler hâle getirmektir.

 

            Türkiye’de sosyal güvenlik kurumları uzun zaman boyunca verimsiz ve sağlıksız yapılarda faaliyet göstermiştir. Söz konusu yapılar, tüm kesimleri gereği gibi kapsamadığı gibi, ekonomik etkinlikten de uzaklaşmıştır. Kanun, bu düzensizliğe de son verme amacını gütmektedir. Eski hatalar tekrar edilmez ve mevcut eksiklikler zamanla giderilme yoluna gidilirse, sorunlar yumağı niteliğine bürünmüş sosyal güvenlik müessesini uluslararası standartlarda işler vaziyete getirmek mümkün olabilecektir.

 

 

Dr. Mehmet Behzat Ekinci.

mbekinci@akademiktisat.net

http://www.akademiktisat.net

 

 

 

Kaynaklar

TÜİK, DPT, HM, DTM, TCMB, MB, BDDK, Turkish Bank, Anlayış.

 

 

 

Sayfa Başı