AKADEM<İ>KTİSAT

 

 

TÜRKİYE EKONOMİSİNİN 2005 YILINA İLİŞKİN DEĞERLENDİRME

 

 

 

İÇİNDEKİLER:

 

HAVADİS

 

1) REEL KESİM

1-A) BÜYÜME

1-B) SANAYİ

1-C) İSTİHDAM

 

2) FİNANSAL KESİM

2-A) FİYATLAR

2-B) PARASAL GÖSTERGELER

2-C) FİNANSAL YATIRIM ARAÇLARI

 

3) KAMU MALİYESİ KESİMİ

 

4) DIŞ TİCARET KESİMİ

 

BAZI DEĞERLENDİRMELER VE TEKLİFLER

 

 

 

HAVADİS:

            Bu çalışmada, Türkiye’de 2005 yılında meydana gelen ekonomik gelişmelere ilişkin ayrıntılı sektörel analizler ve değerlendirmeler yapılmaktadır. Çalışma öncesinde, 2005’te Türkiye’de ve dünyada meydana gelen bazı sosyo-ekonomik, siyasî, hukukî ve kültürel nitelikli gelişmeler aktarılmaktadır:

 

·         1 Ocak: Yeni yılla birlikte Türkiye’nin yeni para birimi Yeni Türk Lirası (YTL) tedavüle girdi; akaryakıtta serbest fiyat belirleme dönemi ülke genelinde başlatıldı; bazı ürünlerde KDV oranı %18’den %8’e düşürüldü.

·         6 Ocak: SSK hastanelerinin Sağlık Bakanlığı’na devrini öngören yasa tasarısı, TBMM Genel Kurulu’nda kabul edildi.

·         7 Ocak: Hakkında dolandırıcılık ve Çek Kanunu’na muhalefet etmek suçlarından kesinleşmiş hapis cezası bulunan Milli Savunma eski bakanlarından Ercan Vuralhan, Kartal Cezaevi’ne gönderildi.

·         17 Ocak: Üniversitede yapılan seçimlerde 743 oy alarak birinci olan Prof. Dr. Mesut Parlak, İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü’ne atandı.

·         29 Ocak: CHP 13. Olağanüstü Kurultayı’nda, Deniz Baykal ilk turda 674 oy alarak tekrar parti genel başkanlığına seçilirken, Mustafa Sarıgül 460 oyda kaldı.

·         30 Ocak: Microsoft’un sahibi Bill Gates, Başbakan Erdoğan’ın davetlisi olarak Türkiye’ye geldi.

·         31 Ocak: Türkiye’nin en büyük bankalarından Yapı Kredi; Koç ve İtalyan Unicredito’ya satıldı.

·         7 Şubat: İnsan Hakları Danışma Kurulu Başkanı İbrahim Kaboğlu ve Başkanlık Divanı Üyeleri, görevlerinden istifa etti.

·         13 Şubat: İran Meclisi, İrancell kanununu onayladı. Buna göre, yerel şirketlerin hisse oranı %51’e çıkarılırken Turkcell’in hissesi %49’da kaldı.

·         17 Şubat: Avrupa Birliği Konseyi, Kıbrıs’ın kuzeyi ile güneyi arasındaki ticareti düzenleyen “Yeşil Hat” tüzüğünü onayladı.

·         21 Şubat: Kültür ve Turizm Bakanlığı’na AKP Aydın Milletvekili Atilla Koç atandı.

·         28 Şubat: Genelkurmay Başkanlığı, TSK’de “andıç” tartışmalarıyla gündeme gelen psikolojik harekat birimlerini kapattı.

·         10 Mart: SEKA İzmit İşletmesi’nde işçiler, hükûmetin sunduğu “işletmenin, çalışanlarıyla birlikte Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’ne devredilmesi” önerisini kabul ederek günlerce süren eylemlerine son verdi.

·         15 Mart: Cumhurbaşkanı Sezer tarafından bir kez daha görüşülmek üzere TBMM’ye geri gönderilen “öğrenci affı” yasa tasarısı, TBMM Genel Kurulu’nda kabul edildi.

·         16 Mart: Yabancıların radyo ve televizyonlarda hak sahibi olmalarının önünü açan yasa tasarısı, TBMM Genel Kurulu’nda kabul edildi.

·         21 Mart: Mersin’de yapılan Nevruz gösterileri sırasında, aralarında çocukların da bulunduğu bir grup tarafından Türk bayrağını yakma girişiminde bulunuldu.

·         25 Mart: Şişli Belediye Başkanı Mustafa Sarıgül, Yüksek Disiplin Kurulu kararıyla CHP’den ihraç edildi.

·         29 Mart: CHP’den istifa eden 5 milletvekili, SHP’ye katıldı. Böylece SHP de meclise girmiş oldu.

·         31 Mart: ABD Savunma Bakan Yardımcısı Paul Wolfowitz, Dünya Bankası başkanlığına seçildi.

·         2 Nisan: ANAP 4. Olağanüstü Büyük Kongresi’nde genel başkanlığa; AKP’den istifa eden, Kültür ve Turizm Eski Bakanı Isparta Milletvekili Erkan Mumcu seçildi.

·         6 Nisan: Trabzon’da, Tutuklu ve Hükümlü Aileleriyle Dayanışma Derneği (TAYAD) adına bildiri dağıtmak isteyen öğrencilerin polis tarafından engellemesi sonucu başlayan tartışmalar, birtakım çatışmalara yol açtı.

·         13 Nisan: Cumhurbaşkanı Sezer, ABD ile Türkiye arasında gerilime sebep olan Suriye ziyaretini gerçekleştirmek üzere Şam’a gitti.

·         16 Nisan: İstanbul’da yapılan MÜSİAD 14. Olağan Genel Kurulu’nda, Ömer Bolat yeniden başkan seçildi.

·         17 Nisan: KKTC’de yapılan seçimlerde, oyların %55,6’sını alan Mehmet Ali Talat, ülkenin yeni cumhurbaşkanı oldu.

·         5 Mayıs: Türkiye’nin Davos’u olarak nitelendirilen “Forum İstanbul-Hedef 2023”, 5-7 Mayıs tarihleri arasında İstanbul’da gerçekleştirildi.

·         8 Mayıs: TOBB’un 60. Genel Kurulu’nda, Rifat Hisarcıklıoğlu yeniden başkanlığa seçildi.

·         12 Mayıs: AİHM, PKK lideri Abdullah Öcalan’ın adil yargılanmadığına karar verdi.

·         13 Mayıs: 13 ili daha teşvik uygulamaları kapsamına alan tasarı Meclis Genel Kurulu’nda kabul edildi.

·         14 Mayıs: DYP’nin 8. Olağan Büyük Kongresi’nde, Mehmet Ağar yeniden başkan seçildi.

·         15 Mayıs: Ankara’da “İnanca saygı, başörtüsüne özgürlük” sloganıyla düzenlenen mitinge, 60 binden fazla insan katıldı.

·         16 Mayıs: OECD’nin karşılaştırmalı fiyat seviyesi Mart ayı sıralamasına göre, 30 OECD ülkesi içinde Türkiye, en ucuz 5. ülke oldu.

·         18 Mayıs: ABD Yüksek Mahkemesi, Uzan’ların temyiz başvurusunu reddetti.

·         24 Mayıs: Devlet Bakanı Ali Babacan, Türkiye-AB üyelik müzakerelerinde “baş müzakereci” seçildi.

·         25 Mayıs: Hazar petrolünü uluslararası pazarlara taşıyacak Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı’na, Bakü’de düzenlenen törenle ilk petrol pompalandı.

·         31 Mayıs: OECD’nin son açıklamalarına göre Türkiye, %20’lik artış hızıyla, 30 ülke arasında enerji fiyatı en hızlı yükselen ülke oldu.

·         2 Haziran: Kabinede yapılan revizyonla Devlet Bakanlığı’na Nimet Çubukçu, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’na Faruk Nafiz Özak, Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı’na da Mehmet Mehdi Eker getirildi.

·         18 Haziran: TMSF, Balkaner Grubu’na ait 10 şirkete, Bankalar Kanunu’nun 15/7-A maddesi gereğince el koydu.

·         24 Haziran: Çok sayıda akademisyen, hukukçu, yazar ile barış girişimcisinin katıldığı “Irak Dünya Mahkemesi”, 24-26 Haziran tarihleri arasında İstanbul’da yapıldı.

·         25 Haziran: Murat Karayalçın, SHP 2. Olağan Kurultayı’nda yeniden genel başkanlığa seçildi.

·         27 Haziran: KKTC Cumhurbaşkanı Talat, Rumlara, izolasyonların kaldırılması ve limanların açılması karşılığında Maraş’ı vermeyi teklif ettiklerini, ancak, Rumların bunu reddettiğini söyledi.

·         28 Haziran: 32. İKÖ Dışişleri Bakanları Toplantısı, 28-30 Haziran tarihleri arasında Yemen’in başkenti Sana’da yapıldı.

·         29 Haziran: Cumhurbaşkanı Sezer’in bir kez daha görüşülmek üzere iade ettiği TCK değişikliğini öngören yasa, TBMM Genel Kurulu’nda aynen kabul edildi.

·         1 Temmuz: Özelleştirmenin önünü açmayı amaçlayan tasarı, TBMM’de kabul edildi.

·         3 Temmuz: Türkiye-Yunanistan doğalgaz boru hattı inşaatının açılışı, Başbakan Tayyip Erdoğan ile Yunanistan Başbakanı Kostas Karamanlis tarafından gerçekleştirildi.

·         5 Temmuz: 8. Avrasya Ekonomi Zirvesi, 5-6 Temmuz tarihlerinde İstanbul’da yapıldı.

·         12 Temmuz: İsviçre’nin “Uluslararası Çalışma Kurumu: GIIS”, Irak Savaşı süresince ABD askerlerinin 39 bin kişiyi öldürdüğünü açıkladı.

·         15 Temmuz: Dinler arasında uzlaşmayı güçlendirmek amacıyla “medeniyetler ittifakı” girişimini başlatan BM, bu konuda Başbakan Erdoğan’ı ve İspanya Başbakanı Jose Luis Zapatero’yu görevlendirdi.

·         21 Temmuz: Daha önce el konulan Etibank’ı zarara uğrattığı gerekçesiyle yargılanan Dinç Bilgin, 14 yıl hapis ve ağır para cezasına çarptırıldı.

·         24 Temmuz: Irak Dışişleri Bakanı Hoşyar Zebari, komşu ülkelerden Irak’a muhtemel bir bölgesel askerî müdahalenin kabul edilmeyeceğini belirtti.

·         25 Temmuz: Anayasa Mahkemesi Başkanlığı’na Tülay Tuğcu seçildi. Tuğcu, Anayasa Mahkemesi’nin ilk kadın başkanı oldu.

·         4 Ağustos: Türkiye, Afganistan’daki Uluslararası Güvenlik ve Yardım Kuvveti’nin (ISAF) komutasını İtalya’ya devretti.

·         15 Ağustos: İsrail, 38 yıldır işgali altında tuttuğu Gazze Şeridi’nden ve Batı Şeria’dan çekilmeye başladı.

·         16 Ağustos: Kemal Derviş, BM Kalkınma Programı Başkanlığı görevine resmen başladı.

·         20 Ağustos: F-1 Dünya Şampiyonası’nda sezonun 14. yarışı, 19-21 Ağustos tarihleri arasında İstanbul Park Pisti’nde yapıldı.

·         25 Ağustos: Doğuş Grubu ile General Electric, Garanti Bankası’nın %25,5’lik hissesinin satışına yönelik anlaşmayı imzaladı.

·         2 Eylül: İstanbul’da Fatih Camii’nde Cuma namazı sonrası Hizbu’t-Tahrir üyesi olduğu açıklanan çok sayıda kişi, hilafet yanlısı gösteri düzenledi.

·         4 Eylül: İstanbul’da, Bursa’nın Gemlik ve Bilecik’in Bozüyük ilçesinde PKK yanlısı gösteri yapmak isteyen gruplarla güvenlik güçleri arasında arbede yaşandı.

·         5 Eylül: Rusya Savunma Bakanı Sergey İvanov, Türkiye’ye stratejik işbirliği çağrısı yaptı.

·         12 Eylül: Özelleştirme kapsamında satışa çıkarılan TÜPRAŞ’ın %51’lik bölümü, en yüksek teklifi veren Koç-Shell Ortak Girişim Grubu’na satıldı.

·         13 Eylül: İzmir Ticaret Odası’nı ziyaret eden Singapur Dışişleri Bakanı Zeynel Abidin Raşid, Singapur’un Türkiye’yi stratejik ortak olarak belirlediğini söyledi.

·         15 Eylül: Cumhurbaşkanı Necdet Sezer, 2006 yılı için resmî ziyaret amacıyla Papa 16. Benedikt’i davet etti.

·         21 Eylül: AB Daimi Temsilcileri Komitesi, Türkiye’nin Kıbrıs’ı tanımama deklarasyonuna cevaben hazırlanan karşı deklarasyonu onayladı.

·         21 Eylül: Filistin, İsrail ve Türkiye iş dünyası temsilcisi kuruluşlarını bir araya getiren Ankara Forumu’nun 3. toplantısı İstanbul’da yapıldı.

·         22 Eylül: Türkiye Ziraat Odaları Birliği tarafından Manisa’da düzenlenen geniş katılımlı mitingde, çiftçiler hükûmetin tarım politikalarını protesto etti.

·         24 Eylül: Boğaziçi Üniversitesi’nde yapılması planlanan ancak yargı kararıyla durdurulan Ermeni Konferansı, 24-25 Eylül tarihlerinde Bilgi Üniversitesi’nde gerçekleştirildi.

·         25 Eylül: Farklı dinlerin temsilcilerini bir araya getiren 1. Hatay Medeniyetler Buluşması, 25-30 Eylül tarihleri arasında gerçekleşti.

·         26 Eylül: TMSF tarafından ihaleye çıkarılan Star Grubu’na ait Star TV, Doğan Grubu’na satıldı.

·         2 Ekim: 9. Uluslararası İş Adamları Forumu, MÜSİAD ve Cidde Ticaret Odası’nın ev sahipliğinde Suudi Arabistan’ın Cidde kentinde yapıldı.

·         3 Ekim: Müzakere Çerçeve Belgesi’nin AB dışişleri bakanları ve Ankara tarafından onaylanmasıyla, Türkiye-AB arasında tam üyelik müzakerelerine resmen başlandı.

·         4 Ekim: %46,12’lik bölümü özelleştirme kapsamına alınan Erdemir’i, ihalede en yüksek teklifi veren OYAK satın aldı.

·         7 Ekim: “Türklüğü neşren tahkir etmek”le suçlanan Agos Gazetesi yazarı Hrant Dink, 6 ay hapis cezasına çarptırıldı.

·         7 Ekim: Nobel Barış Ödülü, Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu ile bu kurumun Başkanı Muhammed el-Baradey’e verildi.

·         9 Ekim: Balıkesir’in Manyas ilçesinde ortaya çıkan kuş gribi sebebiyle 2 bin 500 hindi itlaf edildi.

·         10 Ekim: BM Güvenlik Konseyi’nde 1 Ocak 2006 tarihinde boşalacak daimî olmayan beş üyeliğe Kongo, Katar, Slovakya, Gana ve Peru seçildi.

·         14 Ekim: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Rektörü Yücel Aşkın, Tıp Fakültesi Araştırma Hastanesi’ne tıbbî cihaz alımındaki ihalede usulsüzlük yaptığı gerekçesiyle tutuklandı.

·         18 Ekim: AB İstatistik Kurumu Eurostat, 12 AB üyesinden oluşan Avro bölgesinde yıllık enflasyon ortalamasının %2,6’ya yükseldiğini açıkladı.

·         20 Ekim: AB’yle Türkiye arasındaki müzakerelerin ilk safhası olan “tarama süreci”, Brüksel’de resmen başladı.

·         20 Ekim: Almanya’nın müstakbel başbakanı Angela Merkel, Türkiye için “imtiyazlı ortaklık” tercihinin peşinde olacağını söyledi.

·         22 Ekim: YÖK Başkanı Erdoğan Teziç ve üniversite rektörleri, tutuklanan VYÜ Rektörü Yücel Aşkın’a destek amacıyla Van’a gitti.

·         25 Ekim: ABD Başkanı George Bush, “Kürdistan Bölgesel Hükûmeti’nin Başkanı” sıfatıyla davet ettiği IKDP lideri Mesud Barzani’yle Beyaz Saray’da görüştü.

·         25 Ekim: Irak’ta 15 Ekim’de yapılan referandumda anayasanın %78 oy oranıyla kabul edildiği açıklandı.

·         26 Ekim: BM Güvenlik Konseyi daimî üyelerinden ABD, Fransa ve İngiltere, Suriye’ye yaptırım uygulanmasına yönelik ortak karar tasarısı hazırladı.

·         9 Kasım: AB Komisyonu, Türkiye’nin İlerleme Raporu’nu ve Katılım Ortaklığı Belgesi’ni değiştirmeden onayladı.

·         9 Kasım: Hakkari’nin Şemdinli ilçesinde, bir kitap evinin bombalanması ve ardından çıkan olaylarda 2 kişi hayatını kaybetti.

·         9 Kasım: Demokratik Toplum Partisi, Eski DEP’li Leyla Zana ve arkadaşlarının öncülüğünde İçişleri Bakanlığı’na sunulan dilekçe ile resmen kuruldu.

·         10 Kasım: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Leyla Şahin’in başörtüsü davası konusundaki temyiz başvurusunu reddetti.

·         14 Kasım: Oger Telecom Ortak Girişim Grubu, Türk Telekom’un %55’lik hissesini resmen devraldı.

·         17 Kasım: Türkiye ile Rusya arasındaki 3,5 milyar dolarlık Mavi Akım Doğalgaz Projesi’nin resmî açılışı yapıldı.

·         18 Kasım: 21 ülke liderini bir araya getiren Asya Pasifik İşbirliği Forumu (APEC) Zirvesi, Güney Kore’nin Pusan kentinde yapıldı.

·         19 Kasım: G-8 ülkeleri, Arap ülkeleri, Çin, BM, AB, ve İK֒nün katılımıyla Kahire’de “Irak Uzlaşma Konferansı” düzenlendi.

·         22 Kasım: Dışişleri Bakanı Abdullah Gül, Afrika Birliği Komisyonu Başkanı Alpha Oumar Konare ile Ankara’da bir araya geldi.

·         22 Kasım: BM Güvenlik Konseyi, Bosna-Hersek’teki AB İstikrar Gücü’nün (EUFOR) görev süresini bir yıl uzattı.

·         24 Kasım: İslâm Konferansı Örgütü Ekonomik ve Ticarî İşbirliği Daimi Komitesi’nin (İSEDAK) 21. toplantısı, İstanbul’da yapıldı.

·         24 Kasım: MİT Müsteşarı Emre Taner’in başkanlık ettiği heyet, IKDP lideri Mesud Barzani’yle Kuzey Irak’ta bir araya geldi.

·         27 Kasım: “Medeniyetler İttifakı Projesi”nin ilk adımı olan Akil Adamlar Grubu Toplantısı, 27-29 Kasım tarihleri arasında İspanya’da yapıldı.

·         29 Kasım: Yargıtay’ın bozma kararının ardından yeniden görülen Yurtbank davasında, bankanın eski sahibi Ali Avni Balkaner, dolandırıcılıktan 16 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

·         29 Kasım: Kuzey Irak’ın Kabaruk bölgesinde bulunan 3 petrol kuyusu, Kürtler tarafından faaliyete geçirildi.

·         2 Aralık: Saadet Partisi Genel Başkan Vekili Recai Kutan, kapatılan Fazilet Partisi adına AİHM’e açtıkları davayı geri çektiklerini açıkladı.

·         4 Aralık: Venezuela’da muhalefetin boykot ettiği meclis seçimlerini, iktidardaki Devlet Başkanı Hugo Chavez’in Beşinci Cumhuriyet Partisi kazandı.

·         6 Aralık: ABD Dışişleri Bakanlığı, Washington’un, Fener Rum Patrikhanesi’ni “ekümenik” olarak gördüğünü açıkladı.

·         7 Aralık: Mısır’da yapılan parlamento seçimlerinin son turunda Müslüman Kardeşler, 88 sandalye elde etti.

·         9 Aralık: Türkiye’den Kuzey Irak’a doğrudan ilk uçuş Erbil kentine yapıldı.

·         12 Aralık: Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) devlet ve hükûmet başkanları yıllık toplantısı, Malezya’nın başkenti Kuala Lumpur’da 12-14 Aralık tarihleri arasında düzenlendi.

·         13 Aralık: Dünya Ticaret Örgütü’nün 6. Bakanlar Konferansı, Hong Kong’da 13-18 Aralık tarihleri arasında düzenlendi.

·         17 Aralık: Brüksel’de düzenlenen AB Zirvesi’nde, 2007-2013 bütçesi ve Makedonya’ya aday ülke statüsü verilmesi onaylandı.

·         18 Aralık: Bolivya’da yapılan devlet başkanlığı seçimlerini, ABD karşıtı politikalarıyla bilinen Evo Morales kazandı.

·         19 Aralık: Afganistan Parlamentosu, 30 yıl aradan sonra ilk kez toplandı.

·         21 Aralık: IMF İcra Kurulu, dünyanın en fakir ülkelerinden 19’unun 3,3 milyar dolarlık borcunu sildi.

·         22 Aralık: AİHM, Kıbrıslı bir Rum’un davasında, Türkiye’nin mülkiyet ihlalinde bulunduğu kararını verirken, tazminat ödenmesine gerek görmedi.

·         27 Aralık: Dünya Bankası, Türkiye ekonomisinin, son iki senelik dönem içerisinde beklenenin üzerinde bir performans sergilediğini açıkladı.

·         28 Aralık: Cezayir, Fransa’dan sömürge döneminde işlenen suçlarla ilgili özür dilemesi çağrısında bulundu.

·         29 Aralık: Şişli Cumhuriyet Başsavcılığı, yazar Orhan Pamuk hakkındaki “Türk askerine hakaret” soruşturmasında takipsizlik kararı verdi.

·         30 Aralık: 15 yeni üniversite kurulmasına ilişkin yasa tasarısı, TBMM Genel Kurulu’nda kabul edildi.

·         30 Aralık: Eski Merkez Bankası Başkanı Gazi Erçel, görevini kötüye kullandığı gerekçesiyle hapis cezasına çarptırıldı.

·         31 Aralık: Rusya, doğalgaz alımında fiyat artışını kabul etmeyen Ukrayna’ya verdiği doğalgazı kesti.

 

 

Mevcut veriler ışığında, Türkiye ekonomisinin 2005 yılına ilişkin görünümü şu şekildedir:

 

 

1)REEL KESİM

1-A)BÜYÜME:

Ekonomik büyümeye ilişkin veriler, Tablo 1’de yer almaktadır.

 

TABLO 1: BÜYÜME (GSMH) ORANLARI (%)

YILLAR

BÜYÜME ORANI

1999

-6,4

2000

6,3

2001

-9,5

2002

7,9

2003

(hedef)

(gerçekleşen)

 

5,0

5,9

2004

(hedef)

(gerçekleşen)

I.çeyrek

II.çeyrek

III.çeyrek

IV.çeyrek

 

5,0

9,9

13,9

15,7

5,7

6,6

2005

(hedef)

I.çeyrek

II.çeyrek

III.çeyrek

 

5,0

5,3

3,4

7,3

Kaynak: TÜİK

 

 

            2001 yılı sonrasında kaydedilen büyüme oranları pozitiftir. Bu, ekonominin iyi yolda olduğunu ifade etmektedir. 2005 yılı hedeflenen büyüme oranı da 2003 ve 2004 yıllarında olduğu gibi %5’tir. İlk çeyrekteki büyüme oranı olan %5,3, hedefin üstünde olmakla beraber; ikinci çeyrekteki büyüme oranı olan %3,4, hedefin altında kalmıştır. Ayrıca, her iki oran da 2004 yılının aynı dönemlerinde kaydedilenlerin altında kalmıştır. Üçüncü çeyrekte sağlanan büyüme oranı ise hem 2005 ortalama oranından hem de 2004 yılı aynı döneminde sağlanan büyüme oranından yüksek olup %7,3’tür. 2005 yılı toplam büyüme oranının, hedeflenenin üzerinde gerçekleşeceği ortaya çıkmaktadır. (Bkz. Tablo 1)

 

            TÜİK’ten yapılan açıklamaya göre, 2005 yılı ilk çeyreği itibariyle, üretim yöntemine göre cari fiyatlarla YTL bazında GSYİH büyüme hızı %15,2 oranında gerçekleşmiştir. Bu oran, ikinci çeyrek itibariyle %14,8, üçüncü çeyrek itibariyle de 12,7’dir. Dokuz ay ortalaması ise %14’tür. İlk dokuz ayda bazı alt sektörlerde sağlanan büyüme oranları, cari fiyatlarla şöyle olmuştur: Tarım %4,8; Sanayi %15,4; İnşaat %37,4; Ticaret %13,3; Ulaştırma ve Haberleşme %13,8; Malî Kuruluşlar %11,1; Serbest Meslekler ve Hizmetler %14,8.

 

            2005 yılı ilk çeyreğinde, üretim yöntemine göre GSMH, cari fiyatlarla 93.079.637.768 YTL; sabit fiyatlarla ise 29.124.894 YTL olarak gerçekleşmiştir. Bu meblağlar ikinci çeyrekte sırasıyla şöyle gerçekleşmiştir: 109.258.856.858 YTL ve 33.840.990 YTL. Üçüncü çeyrek meblağları şöyledir: 150.541.294.706 YTL ve 44.933.644 YTL. Dokuz aylık toplam meblağlar ise sırasıyla 352.879.789.332 YTL ve 107.899.526 YTL’dir.

 

            Cari fiyatlarla dolar cinsinden GSMH; 2003 yılında 239.235 milyon dolar, 2004 yılında ise 299.475 milyon dolardı. 2005 yılında GSMH; ilk çeyrekte 70.225 milyon dolar iken; ikinci çeyrekte 80.062 milyon dolar; üçüncü çeyrekte 112.165 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Dokuz aylık toplam GSMH ise 262.452 milyon dolardır. 2005 yılı toplam GSMH’sinin 350.000 milyon dolar üstünde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.

 

 

1-B)SANAYİ:

İmalât sanayiindeki üretim artış oranları, alt sektörler itibariyle Tablo 2’de yer almaktadır.

 

TABLO 2: ÜRETİM ARTIŞ (Oniki Aylık Ortalama)

İKTİSADÎ FAALİYET KOLLARI

ÜRETİM DEĞİŞİMİ (%)

2004

2005

TOPLAM SANAYİ

9,8

5,5

Madencilik Sektörü

4,0

13,8

İmalât Sanayii Sektörü

10,4

4,9

Elektrik, Gaz ve Su Sektörü

6,8

7,4

Kaynak: TÜİK

 

 

            Toplam sanayi üretiminde pozitif gelişmeler meydana gelmiştir. Bununla beraber, 2005 yılındaki üretim artışı, 2004 yılına nazaran düşük seviyede gerçekleşmiş olup, %5,5’tir. Alt sektörler itibariyle incelendiğinde; en yüksek üretim artışı, madencilik sektöründedir. Bunu ise Elektrik, gaz ve su sektörü takip etmektedir. (Bkz. Tablo 2)

 

 

TABLO 3: KAPASİTE KULLANIM ORANLARI (%)

 

2003

2004

2005

Ocak

74,9

77,2

76,6

Şubat

71,9

73,5

77,1

Mart

78,3

82,1

80,5

Nisan

75,9

76,5

79,8

Mayıs

78,7

84,3

81,3

Haziran

80,1

85,3

81,4

Temmuz

79,8

83,9

80,6

Ağustos

79,3

81,4

79,8

Eylül

83,5

84,3

82,7

Ekim

80,4

82,4

82,3

Kasım

79,6

83,5

80,9

Aralık

79,5

84,0

80,7

Kaynak: TÜİK

 

 

            2005 yılının ilk iki ayında kapasite kullanım oranları (KKO) düşük olmakla beraber, genel olarak %80’ler seviyesinde gerçekleşmiştir. Ancak, 2004 yılı aylarına kıyasla 2005 yılı KKO’ları, nispeten düşük oranlarda gerçekleşmiştir. 2005 yılı ortalama KKO %80,3 seviyesindedir. (Bkz. Tablo 3)

 

 

TABLO 4: TAM KAPASİTE İLE ÇALIŞAMAMA SEBEPLERİ (Oniki Aylık Ortalama) (%)

 

2004

2005

İç Pazarda Talep Yetersizliği

59,0

50,9

Dış Pazarda Talep Yetersizliği

18,3

19,5

Malî İmkânsızlık

2,1

4,0

Yerli Mallarda Ham Madde Yetersizliği

3,5

3,7

İşçilerle İlgili Meseleler

3,2

1,7

İthal Mallarda Ham Madde Yetersizliği

1,4

2,3

Kaynak: TÜİK

 

 

               2005 yılında; tam kapasite ile çalışamamaya ilişkin ilk sırada belirtilen sebep, “iç pazarda talep yetersizliği”dir. Ardından, “dış pazarda talep yetersizliği” belirtilmiştir. 2004’ün aynı dönemi ile kıyaslandığında, diğer sebeplere ilişkin oranlar artmış olmakla beraber, “iç pazarda talep yetersizliği”nin ve “işçilerle ilgili meseleler”in nispî olarak azaldığı ortaya çıkmaktadır. Bunlar, iç piyasada hareketlenmenin ve istihdamdaki iyileşmenin mevcudiyetini ifade açısından olumludur. Ancak, “malî imkânsızlık”a ilişkin belirtilen sebepteki artış dikkat çekicidir. Bu, işletmelerin arzu ettikleri hâlde, finansal sıkıntıları dolayısıyla kapasitelerini artıramadıkları manasına gelmektedir. (Bkz. Tablo 4)

 

 

TABLO 5: YENİ KURULAN ŞİRKET, KOOPERATİF VE İŞ YERİ

 

2004

2005

Değişim (%)

Yeni açılan şirket ve kooperatif

40.919

47.401

15,8

Kapanan şirket ve kooperatif

7.660

8.886

16,0

Yeni açılan ticaret unvanlı iş yeri

40.540

48.657

20,0

Kapanan ticaret unvanlı iş yeri

17.221

17.556

1,9

Kaynak: TÜİK

 

 

            2005 yılında, önceki yıla göre yeni şirket ve kooperatif açılışlarındaki artış oranı %15,8’dir. Buna karşılık, kapanan şirket ve kooperatif sayısında da artış meydana gelmiş olup, %16 gibi yüksek bir orandadır. Ticaret unvanlı iş yeri açılışlarındaki artış oranı %20’dir. Kapanan ticaret unvanlı iş yeri sayısındaki artış oranı ise %1,9’dur. (Bkz. Tablo 5)

 

 

1-C)İSTİHDAM:

            TÜİK, Hane Halkı İş Gücü Anketi sonuçlarına göre, 2005 yılında kurumsal olmayan nüfusa ilişkin istihdam durumu Tablo 6’da yer almaktadır.

 

 

TABLO 6: KURUMSAL OLMAYAN NÜFUSUN İŞ GÜCÜ DURUMU (000 kişi)

 

2004

2005

KURUMSAL OLMAYAN SİVİL NÜFUS

70.556

71.611

   15 ve Üstü Yaştaki Nüfus

49.906

50.826

 

 

 

İŞ GÜCÜ DURUMU

24.289

24.565

   İstihdam Edilen

21.791

22.046

   İşsiz

2.498

2.520

 

 

 

İŞ GÜCÜNE KATILMA ORANI (%)

48,7

48,3

 

 

 

İSTİHDAM ORANI (%)

43,7

43,4

İŞSİZLİK ORANI (%)

10,3

10,3

   Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%)

14,7

13,6

   Genç Nüfusta (15-24 yaş) İşsizlik Oranı (%)

19,7

19,3

 

 

 

EKSİK İSTİHDAM / İŞ GÜCÜ ORANI (%)

4,1

3,4

   Genç Nüfusta (15-24 yaş) Eksik İstihdam Oranı (%)

5,1

4,5

Kaynak: TÜİK

 

 

            2005 itibariyle istihdam edilen kişi sayısı 22.046.000’dir. 2004 yılına göre istihdam edilen sayısındaki artış, 255.000’dir. İşsiz sayısı ise 2.520.000’dir. İstihdam oranı %43,4; işsizlik oranı ise %10,3’tür. Tarım dışı işsizlik oranı %13,6; 15-24 yaş grubundaki işsizlik oranı %19,3’tür. Her iki oranda da nispî düşüşler meydana gelmiştir. (Bkz. Tablo 6)

 

 

 

2)FİNANSAL KESİM

2-A)FİYATLAR:

            2005 yılından itibaren TEFE hesaplamasından vazgeçilmiş, bunun yerine ÜFE (Üretici Fiyatları Endeksi) hesaplamasına geçilmiştir. Ayrıca, enflasyonla ilgili daha sağlıklı hesaplamaların yapılabilmesi için sepetlerdeki mal-hizmet sayısında değişikliğe gidilmiştir.

 

            TÜİK’ten yapılan açıklamaya göre, 2005 yılında yeni TÜFE endeks sepetinde 423 madde yer almaktadır. Bunların 327’si 1994=100 temel yıllı TÜFE sepetinde de yer alan maddeler olup, ayrıca 96 farklı madde eklenerek yeni sepet oluşturulmuştur. ÜFE için oluşturulan sınıflamada, Avrupa Birliği (AB) faaliyet verilerinin karşılaştırılabilmesine de imkân sağlanabilmesi için AB’nin faaliyet sınıflaması olan NACE Rev.1.1 kullanılmaktadır. Üretici Fiyatları İndeksi (ÜFE), tamamen üretimden kaynaklanan fiyat hareketlerini ölçerek, üretim safhasında oluşan enflasyon için gösterge oluşturmaktadır.

 

Fiyatlarda meydana gelen değişmeler, Tablo 7’de ve 8’de yer almaktadır.

 

TABLO 7: FİYATLARDAKİ GELİŞMELER (Bir önceki aya göre değişim) (%)

 

ÜFE

 

TÜFE

 

2003

2004

2005

 

2003

2004

2005

Ocak

5,6

2,6

-0,41

 

2,6

0,7

0,55

Şubat

3,1

1,6

0,11

 

2,3

0,6

0,02

Mart

3,2

2,1

1,26

 

3,1

0,9

0,26

Nisan

1,8

2,6

1,21

 

2,1

0,6

0,71

Mayıs

-0,6

0,0

0,20

 

1,6

0,4

0,92

Haziran

-1,9

-1,1

-0,48

 

-0,2

-0,1

0,10

Temmuz

-0,5

-1,5

-0,74

 

-0,4

0,2

-0,57

Ağustos

-0,2

0,8

1,04

 

0,7

0,6

0,85

Eylül

0,1

1,8

0,78

 

1,9

0,9

1,02

Ekim

0,6

3,2

0,68

 

1,4

2,2

1,79

Kasım

1,7

0,8

-0,95

 

1,6

1,5

1,40

Aralık

0,6

0,1

-0,04

 

0,9

0,4

0,42

Kaynak: TÜİK

 

 

            “Bir önceki aya göre değişim” oranları açısından, ÜFE’de ve TÜFE’de dalgalı hareketler gözlenmektedir. İstikrarlı bir düşüş süreci yaşanmamışsa da enflasyonda önemli ölçüde gevşemeler meydana gelmiştir. Özellikle ÜFE’de Ocak, Haziran, Temmuz, Kasım ve Aralık aylarında negatif oranlar söz konusudur. (Bkz. Tablo 7)

 

 

TABLO 8: FİYATLARDAKİ GELİŞMELER (Bir önceki yılın aynı ayına göre değişim) (%)

 

ÜFE

 

TÜFE

 

2003

2004

2005

 

2003

2004

2005

Ocak

32,6

10,8

10,70

 

26,4

16,2

9,23

Şubat

33,4

9,1

10,58

 

27,0

14,3

8,69

Mart

35,2

8,0

11,33

 

29,4

11,8

7,94

Nisan

35,1

8,9

10,17

 

29,5

10,2

8,18

Mayıs

33,7

9,6

5,59

 

30,7

8,9

8,70

Haziran

29,6

10,5

4,25

 

29,8

8,9

8,95

Temmuz

25,6

9,4

4,26

 

27,4

9,6

7,82

Ağustos

22,7

10,5

4,32

 

16,2

10,0

7,91

Eylül

19,1

12,5

4,38

 

23,0

9,0

7,99

Ekim

16,1

15,5

2,57

 

20,8

9,9

7,52

Kasım

16,2

14,4

1,60

 

19,3

9,8

7,61

Aralık

13,9

13,8

2,66

 

18,4

9,3

7,72

Kaynak: TÜİK

 

 

            “Bir önceki yılın aynı ayına göre değişim” açısından hem ÜFE’de hem TÜFE’de dalgalanmalar olmakla beraber, belirgin düşüşler meydana gelmiştir. Yıl başı oranları baz alındığında, yıl sonu itibariyle enflasyonda dikkat çekici azalmalar söz konusudur. Dahası, yıl sonu TÜFE’de hedef oranın altına inilebilmiştir. (Bkz. Tablo 8)

 

            2003 yılı TEFE-TÜFE hedef oranları sırasıyla %17,4 ve %20 idi. Her iki hedef de realize olmuş ve sırasıyla %13,9 ve %18,4 olarak gerçekleşmişti. 2004 TÜFE hedef oranı ise %12 olup, bu hedefe de ulaşılmıştı. 2005 TÜFE hedefi %8 olup, Temmuz ayındaki %7,82 oranı ile bu hedef realize olmuştur. Aralık ayında ise bunun da altına inilmiş ve oran, %7,72 olarak gerçekleşmiştir.

 

 

2-B)PARASAL GÖSTERGELER:

            2004 ve 2005 sonları itibariyle parasal göstergeler ve bunlar arasındaki değişim oranları, Tablo 9’da verilmiştir.

 

TABLO 9: PARASAL GÖSTERGELER (Milyon YTL)

 

31 Aralık 2004

30 Aralık 2005

DEĞİŞİM (%)

Dolaşımdaki Para

12.446

18.276

46,8

Vadesiz Mevduat

17.023

23.483

37,9

M1

29.469

41.759

41,7

Vadeli Mevduat

79.875

111.387

39,5

M2

109.344

153.146

40,1

Döviz Tevdiatı

76.074

76.440

0,5

Döviz Tevdiatı (Milyon Dolar)

56.683

56.900

0,4

M2Y

185.419

229.587

23,8

Kaynak: TCMB

 

 

            2004 sonu itibariyle 12.446 milyon YTL olan dolaşımdaki para meblağı, 2005 sonu itibariyle 18.276 milyon YTL’ye yükselmiş olup, artış oranı %47 civarındadır. Vadesiz mevduattaki artış oranı %37,9, vadeli mevduattaki artış oranı %39,5’tir. Döviz tevdiatındaki artış ise çok düşük oranda olup, %0,5’tir. (Bkz. Tablo 9)

 

            2004 sonu itibariyle mevduat bankalarınca verilen toplam kredi meblağı 77,6 milyar YTL idi. Bu meblağ, 2005 sonu itibariyle 121 milyar YTL’ye yükselmiştir. Artış oranı %56’ya tekabül etmektedir.

 

 

 

2-C)FİNANSAL YATIRIM ARAÇLARI:

Finansal yatırım araçlarının nominal ve reel getirileri Tablo 10’da yer almaktadır.

 

TABLO 10: SEÇİLMİŞ FİNANSAL YATIRIM ARAÇLARININ NOMİNAL VE REEL GETİRİLERİ

 

NOMİNAL

GETİRİ (%)

REEL GETİRİ

ÜFE (%)

TÜFE (%)

3 AYLIK

MEVDUAT FAİZİ (BRÜT)

BORSA ENDEKSİ (İMKB 100)

DOLAR

EURO

ALTIN (KÜLÇE)

4,13

17,40

0,80

-2,40

15,50

4,45

17,77

1,11

-2,10

15,86

0,46

13,27

-2,75

-5,84

11,43

6 AYLIK

MEVDUAT FAİZİ (BRÜT)

BORSA ENDEKSİ (İMKB 100)

DOLAR

EURO

ALTIN (KÜLÇE)

8,10

46,50

-0,60

-3,10

18,80

7,28

45,39

-1,35

-3,83

17,90

2,95

39,52

-5,33

-7,71

13,14

YILLIK

ORT.

MEVDUAT FAİZİ (BRÜT)

BORSA İNDEKSİ (İMKB 100)

DOLAR

EURO

ALTIN (KÜLÇE)

16,33

47,54

-5,67

-5,53

1,39

9,86

39,33

-10,92

-10,79

-4,25

7,54

36,39

-12,80

-12,68

-6,28

Kaynak: TÜİK

 

 

            TÜİK tarafından yapılan açıklamaya göre, 2005 sonu itibariyle; 1994=100 temel yıllı ÜFE karşısında son üç aylık dönemde; seçilmiş yatırım araçları arasında en fazla gelir sağlayan araç borsadır. En yüksek zarar ise Euro’da gerçekleşmiştir. (Bkz. Tablo 10)

 

            Son altı aylık dönemde; en yüksek getiri yine borsada elde edilmiştir. En fazla zarar ise Euro’dadır. (Bkz. Tablo 10)

 

            Yıllık ortalamalar dikkate alındığında, en yüksek getiri yine borsada elde edilmiştir. En fazla zarar ise Dolar’da gerçekleşmiştir. (Bkz. Tablo 10)

 

            Türkiye’de, 2005 yılı sonu itibariyle banka sayısı 47 olup bunların dağılımı şöyledir: Kamu kalkınma-yatırım-3; Kamu mevduat-3; Özel yatırım-8; Özel mevduat-18; TMSF-1; Yabancı yatırım-2; Türkiye’de kurulu yabancı-5; Yabancı banka şubeleri-7. Aynı tarih itibariyle katılım bankası (özel finans kurumu) sayısı 4’tür.

 

 

3)KAMU MALİYESİ KESİMİ

2005 yılı bütçe gelişmeleri, Tablo 11’de yer almaktadır.

 

TABLO 11: BÜTÇE İLE İLGİLİ GELİŞMELER (Milyon YTL) (%)

 

2004

2005

ARTIŞ ORANI (2005/2004)

HEDEF (2005)

HEDEF (2006)

GELİRLER

109.887

134.819

22,7

126.490

144.058

Genel Bütçe Gelirleri

108.074

132.658

22,7

124.330

141.773

   Vergi Gelirleri

90.093

106.932

18,7

106.617

112.701

   Vergi Dışı Gelirler

17.065

23.198

35,9

17.238

14.497

   Sermaye Gelirleri

161

2.042

1.167,7

343

2.272

   Alınan Bağış-Yardım

755

486

-35,6

132

374

Katma Bütçe Öz Gelirleri

1.813

2.161

19,2

2.160

2.285

 

 

 

 

 

 

HARCAMALAR

140.200

144.562

3,1

155.628

157.271

Faiz Hariç Harcamalar

83.712

98.883

18,1

99.188

111.011

   Personel Giderleri

28.948

31.856

10,0

31.904

35.642

   Sos.Güv.Kur. Devlet Primi

4.023

4.533

12,7

4.333

4.885

   Mal ve Hizmet Alımları

12.560

14.290

13,8

14.438

15.930

   Cari Transferler

27.659

35.190

27,2

32.499

37.372

   Sermaye Giderleri

7.972

9.684

21,5

10.071

10.737

   Sermaye Transferleri

437

1.546

253,5

1.088

2.184

   Borç Verme

2.075

1.784

-14,0

2.805

3.279

Faiz Harcamaları

56.488

45.680

-19,1

56.440

46.260

 

 

 

 

 

 

BÜTÇE DENGESİ

-30.313

-9.743

-67,9

-29.138

-13.213

 

 

 

 

 

 

Faiz Dışı Denge

26.175

35.936

37,3

27.302

33.047

Kaynak: MB

 

 

            2005 yılında elde edilen gelir meblağı 134.819 milyar YTL olup, hedeflenenin üstüne çıkılmıştır. Gelirlerin en büyük kısmı, vergi yoluyla sağlanmış olup, toplamın %79’unu oluşturmaktadır. Aynı dönemdeki harcama meblağı 144.562 milyar YTL’dir ve 2005 yılı hedefinin %93’üne tekabül etmektedir. Harcamalar arasında alt kalemler açısından en yüksek pay faize ait olup, toplamın %31,6’sını oluşturmaktadır. (Bkz. Tablo 11)

 

            2005 yılında, faiz harcamaları meblağı 45,7 milyar YTL olup, hedeflenenin %81’i oranında gerçekleşmiştir. Faiz dışı denge verileri incelendiğinde, hedefin fazlasıyla aşıldığı ortaya çıkmaktadır. Hedef 27.302 milyon YTL iken, gerçekleşen meblağ 35.936 milyon YTL’dir. (Bkz. Tablo 11)

 

            Bütçe dengesinde dikkat çekici diğer bir gelişme ise açık meblağına ilişkindir. Yıl sonu itibariyle hedeflenen bütçe açığı 29,1 milyar YTL iken, 2005 yılında gerçekleşen açık meblağı 9,7 milyar YTL’dir. Bütçe gelişmeleri genel olarak değerlendirildiğinde, malî disiplinin önemli ölçüde sağlanmış olduğu ortaya çıkmaktadır. (Bkz. Tablo 11)

 

 

TABLO 12: İÇ BORÇ DURUMU (Milyon YTL)

 

2003

2004

2005

MEBLAĞ

194.387

224.483

244.782

VADE (ay)

25,1

20,6

23,5

Kaynak: HM

 

 

            2005 yılı toplam iç borç stoku, 244,8 milyar YTL’dir. 2004 yılı sonuna göre meydana gelen artış, 20,3 milyar YTL’dir. Ortalama vadede ise nispî bir artış meydana gelmiştir. Yıl başında 20,6 olan ortalama vade, yıl sonunda 23,5 aya yükselmiştir. (Bkz. Tablo 12)

 

 

TABLO 13: DIŞ BORÇ DURUMU (Milyon $)

 

2003

2004

2005 (Ekim)

TOPLAM

145.833

161.900

165.269

 *Kısa Vadeli

23.013

31.793

36.947

 *Orta-Uzun Vadeli

122.820

130.107

128.322

Kaynak: HM

 

 

            2004 yılı sonunda 161.900 milyon dolar olan dış borç stoku, 2005 yılı Ekim ayında 165.269 milyon dolara yükselmiştir. Vadeler açısından dış borçlar, temel karakteristiğini sürdürmekte olup, ağırlıklı olarak yine orta-uzun vadelidir. Orta-uzun vadeli borçların toplam borç içindeki payı %78 civarındadır. (Bkz. Tablo 13)

 

 

TABLO 14: DIŞ BORÇ KOMPOZİSYONU (%)

DÖVİZ CİNSİ

2004

2005 (Ekim)

DOLAR

49,3

54,8

EURO

33,8

31,9

SDR

13,2

9,3

YEN

2,1

1,8

DİĞER

1,6

2,2

Kaynak: HM

 

 

            Dış borcun %54,8’i ABD Doları cinsindendir. Müteakiben, Euro, SDR, Yen ve diğer para birimleri cinsiden borçlarımız gelmektedir. (Bkz. Tablo 14)

 

            Hazine Müsteşarlığı verilerine göre; konsolide bütçe toplam borç stoku, 2003 yılı sonu itibariyle 202,7 milyar dolar iken; 2004 yılı sonu itibariyle 235,8 milyar dolara; 2005 sonu itibariyle ise 246,9 milyar dolara yükselmiştir. Alacaklılarına göre konsolide bütçe toplam borç meblağları şöyledir (milyar dolar):

İç Borç Stoku (182,4): Piyasa 126,2; Kamu kesimi 56,2;

Dış Borç Stoku (64,5): Kredi 33,0 [Uluslararası Kuruluşlar 22,1 (IMF 14,6); Hükûmet Kuruluşları 5,2; Ticarî Bankalar 5,7]; Tahvil 31,5.

 

 

 

4)DIŞ TİCARET KESİMİ

Ana ve alt kalemler itibariyle dış ticaret verileri, Tablo 15’te ve 16’da yer almaktadır.

 

TABLO 15: DIŞ TİCARET BİLEŞİMİ (000 $)

 

2004

2005

Değişim (%)

İHRACAT

63.167

73.122

15,8

İTHALÂT

97.540

116.048

19,0

DIŞ TİCARET DENGESİ

-34.373

-42.926

24,9

İHRACAT / İTHALÂT (%)

64,8

63,0

 

Kaynak: DTM

 

 

            2005 yılı ihracatımız 73, ithalâtımız ise 116 milyar dolar civarındadır. 2004’ün aynı dönemine göre meydana gelen artış oranları sırasıyla %15,8 ve %19’dur. Dış ticaret açığında meydana gelen artış %24,9 olup, ihracatın ithalâtı karşılama oranı %63’tür. (Bkz. Tablo 15)

 

 

TABLO 16: GENİŞ EKONOMİK GRUPLARIN SINIFLAMASINA (GEGS) GÖRE DIŞ TİCARET BİLEŞİMİ (000 $)

 

2004

 

2005

 

DEĞER

(%)

 

DEĞER

(%)

İHRACAT

 

 

 

 

 

  Sermaye (Yatırım) Malları

6.530.838

10,3

 

7.974.132

10,9

  Ara (Ham madde) Mallar

25.945.606

41,1

 

30.129.191

41,2

  Tüketim Malları

30.501.889

48,3

 

34.665.985

47,4

  Diğer

188.820

0,3

 

352.843

0,5

 

 

 

 

 

 

İTHALÂT

 

 

 

 

 

  Sermaye (Yatırım) Malları

17.397.440

17,8

 

20.236.084

17,4

  Ara (Ham madde) Mallar

67.549.436

69,3

 

81.320.072

70,1

  Tüketim Malları

12.100.277

12,4

 

13.926.240

12,0

  Diğer

492.612

0,5

 

565.872

0,5

Kaynak: DTM

 

 

            Mal sınıflamasına göre dış ticaret bileşimi açısından, ihracat alt kalemleri sırasıyla şöyledir: Tüketim, ham madde, yatırım ve diğer mallar. İthalât alt kalemleri ise şöyledir: Ham madde, yatırım, tüketim ve diğer mallar. (Bkz. Tablo 16)

 

            Merkez Bankası, ödemeler dengesi istatistiklerine göre cari işlemler hesabı; 2004 yılında 15,6 milyar dolar açık vermişken, 2005 yılında bu meblağ 22,9 milyar dolara yükselmiştir. Artış oranı %47 civarındadır. Alt kalemler itibariyle 2005 yılı meblağları şöyledir (milyar dolar): Dış ticaret hesabı: -32,6; Hizmetler hesabı: 14; Yatırım geliri hesabı: -5,8; Cari transferler hesabı: 1,5.

 

            TÜİK istatistiklerine göre, 2004 yılında çıkış yapan yabancı turist sayısı 17.203.000 iken; 2005’te bu sayı 20.523.000’e yükselmiş olup, artış oranı %19’dur. 2004 döneminde yabancılardan elde edilen turizm geliri 15.888 milyon dolar iken; 2005’te 18.152 milyon dolara yükselmiştir. Artış oranı %14 civarındadır.

 

 

 

BAZI DEĞERLENDİRMELER VE TEKLİFLER:

 

Devalüasyon tellallığı:

            Ülkemizde, ekonomik alanda çeşitli tellallıklar mevcuttur. Genel ekonomik kriz tellallığı, Borsa krizi tellallığı vb… Devalüasyon tellallığı da bunlardan biridir…

Devamı için:

http://www.akademiktisat.net/calisma/tr_iktisat_sektorel/2005_06.htm

 

 

Enflasyon-piyasada nakit:

            Para otoritelerince, fiyat istikrarını sağlamaya yönelik olarak ısrarla izlenen politikalar, beraberinde farklı gelişmelere de yol açmaktadır. İzlenen politikalar, fiyatlarda istikrarı sağlamaktadır. Aynı tarzda devam edilmesi hâlinde bu kronik sorun, tarihteki yerini alacaktır. Ancak, enflasyonun kontrol altına alınması esnasında bilinçli veya bilinçsiz bir şekilde farklı bir yapı ortaya çıkmaktadır…

Devamı için:

http://www.akademiktisat.net/calisma/tr_iktisat_sektorel/2005_06.htm

 

 

Kredi kartı buz dağı:

            Kredi kartı tehlikesi hâlen devam etmektedir. Nedendir bilinmez, toplum olarak geçmişten ders almaya karşı ilginç bir direncimiz var…

Devamı için:

http://www.akademiktisat.net/calisma/tr_iktisat_sektorel/2005_06.htm

 

 

Dış ticaret-komşu ülkeler:

            Sanayileşme stratejileri izlenirken, bunların dış ticaretle olan ilişkisi de göz önüne alınabilir mi? Alınabilirse Türkiye açısından da önemli gelişmeler sağlamak mümkün hâle gelecektir. Türkiye komşu ülkeleriyle yeterli dış ticaret hacmine sahip değildir…

Devamı için:

http://www.akademiktisat.net/calisma/tr_iktisat_sektorel/2005_06.htm

 

 

Maastricht kriterleri ve Türkiye ekonomisi:

            Ekonomilerdeki kalıcı iyileşmelerin gerçekleşip gerçekleşmediğinin tespitine dair birtakım uluslar arası kriterler ortaya konmaktadır. Bunlara uygun gelişim sağlanması halinde, bir ekonominin iyi yolda olduğundan bahsetmek mümkün hâle gelmektedir…

Devamı için:

http://www.akademiktisat.net/calisma/tr_iktisat_sektorel/2005_09.htm

 

 

Dr. Mehmet Behzat Ekinci.

mbekinci@akademiktisat.net

http://www.akademiktisat.net

 

 

 

Kaynaklar

TÜİK, DPT, HM, DTM, TCMB, MB, BDDK, Anlayış.

 

 

 

Sayfa Başı